Tweet
[COLOR=rgb(75.300000%, 0.000000%, 0.000000%)] کې درشل په تلین اووم د بابادعالمه [/COLOR]
او (ادبي) نوي دیوه پیړۍ دشلمې کې ادب افغانيپه پیالمه اوپاڅون خوځون(فرهنګي)
[COLOR=rgb(100.000000%, 100.000000%, 100.000000%)] رشید دوکتورعبدالخالقپوهنوال [/COLOR]
[COLOR=rgb(0.000000%, 69.000000%, 31.400000%)] ۱ [/COLOR]
[COLOR=rgb(100.000000%, 0.000000%, 0.000000%)] لهروحسرهمیالوشي. اوزماروحبهزردلویچیف زمازویه،زماتندمځکېمورپهلورورګرزي« ددویسترګېتاتهديچې ددغوخلکومشریې، تهکلهچېزهوالړم،دخپلهیوادپهاړهدېسوچوکړه، چېستاپالرکلههمخپلهیوادنهديپلورليتهبایدخپلغوږونهپټو نیسېالرښونهیېکړې،پهیاددېاوسه ،پهیوڅونوروکالوکېبهستاشاخواپهسپینووګړو،کلهچېتهدخپل کوردپلورلوالسلیکتهوربللکیږې [/COLOR]
[COLOR=rgb(100.000000%, 0.000000%, 0.000000%)] . دي نیولې سترګې ته خاورې دغې ستا دوی ، وي ډکهباندې دپالراومور نیولی، کې زماوصیتکلههمهیرنهکړې،دغههیوادستادپالرتنپهخپلهغیږهز مازویه! [/COLOR]
[COLOR=rgb(100.000000%, 0.000000%, 0.000000%)] .» پلورې ونه کله دېهډوکي [/COLOR]
[COLOR=rgb(100.000000%, 0.000000%, 0.000000%)] پرشیبه][/COLOR] دځنکندن پالر جوزیف چیف[د
اودهغوی والي دشته څیړنودیوشمیرلرغونوملتونواوفرهنګونو اوفرهنګي علمي کې ترڅ په اودهغې پیړۍشلمې لویه خپله کې برخه په ساتنې دخوندي هویت دملي نو ملتو دبیالبیلو کولواو راژوندي دبیا ارزښتونو کلتوريد چې وایسته الره لورخپله دبریوپه هم ډیروهغوولسونو کې برخه دغه په ، کړه ترسره توګه علمي په دندهاوجوړونکې لرې څخه رمز تاریخي دغه له والي شته دخپل او هویته بې پلوه اوتاریخي فرهنګي له کې ترڅ پهدبیالبیلوعواملو یې یوازې نه چې وو راوستي الندې اغیزاوستم ترخپل دومره هستیو فرهنګی دنورو یاداچې او وو شوي کړلپاتې هغوتیرو خپلو په دوی نه ، وې ددوی نه دا ګواکي چې ښکاریدې ورته داسې هغه وو،بلکه خبرنه خپلوهغوڅخهله شو. تړالی ځان المل اوبل یوه په هغوسره له یې نه او وو تړلي سره لهپورې
لویه برکت په دخپلونویوڅیړنو پرمختګ تخنیکي او علمي پیړۍ دشلمې هم ملتونوسره شویو کړل برخه دغوبېله توګه شعوري په لوریې په دهغوی او وروهڅول لور دخپلوتیروپه یې وروسته نسلونواوپیړیو له او وکړهمرسته کړل.متوجه فرهنګی ځاني د کې ترڅ په موخواوهلوځلو ښکیالکي دخپلو یوشمیریرغلګروقومونو چې وه هم دا خبره یوهدلته چې داوه اویوازې یوازې موخه یې څخه هغو له چې کړل راپیل هم وړه اوکړه پیرې داسې لپاره اوبرالسیلوړتیا ،ماناداچې کارواخلي ګټه په دځان هم وسیلوڅخه معنوی له خاطردملتونواوقومونو په اوبادارۍ دبرالسيدځان چې لري داحق پلوه اوپوځي مادي له یوازې نه دوی چې داوښیی ملتونوته محکومو هم مخې له دهغو ان بایددوی برالسي ځان باید پرهغوی چې لري واک او داچانس دوی هم توګه معنوي په چې ان ،بلکې وي برالسي باندېپردوی تیرې اومعنوي مادي خپلې له اوس چې اوهغوی محکومان باید مخې له برالسې مصنوعي دغه اودخپلوښیي . وي خادمان اوددوی نوکران ددوی باید شوي برخې بې او شوي لرېڅخه
ګواکي دوی چې زغمله پرهرچا زور په اوهم پټوسترګو په داهم الندې ترسیوری وړو خپلودغوناوړوکړو ددوی
[COLOR=rgb(0.000000%, 0.000000%, 100.000000%)] www.Larawbar.com [/COLOR]2
په کله کله هغوی دي، کړي ورډالۍ او ایجاد ته نړې دغې دوی اوهرڅه دي پاسوال او بنسټوال دتمدن پرمخدنړې کړی انکار یې وړتیاوو فرهنګي او وړو کړو له انسانانو دنورو ان چې ورګډشوي هم افراط په دومره کې برخهدغه داچې یوازې نه هغوی دي. شمیرلي او درولې یې کتارکې په څلوربولو اود ایستلي دایرې انساني له یېاوهغوی ، بدمرغۍ نورې او ژبنې ، قومي ، نژادې یې کې ترڅ دغه په بلکه ، بادارګڼلي مخې له وړتیا دتمدني یېځانونه له هم یې دهغولپاره او کاراخیستی وې توپیرکې په تل سره قانونمندۍ له اوخلقت والي شته دانساني چېهغه پهخپلفکراوخیالجوړهکړېقانونيوړتیاپهګوتهکړېده.خپلېخو ښېسرهسمه مخامخ سره بریاوو نویو او وړو کړو نویو له برخوکې ډیرو په یې بشریت چې دې له سره تمدن پرمختللياوسني و نه مطلبه اوبې ٓاسانه دومره هم خوخون لوردغه په پرمختګ د چې باسو ونه یاده بایدله داهم یې کې څنګ پهکړخو ځلوي. ځان ته موږ سره څیرې ظاهري خپلې په اوس چې لکه دياونه اوله هویتې دبې سیمواووچوکې ډیرو په پرمخ دمځکې بشریت هم اوس سره وړتیا ټولې خپلې په تمدناوسني تر بشریت کې دوره په ښکیالک دانګریزي یوازې ، دی کړی ورمخه او درولی پوله په دبیلتانه سره اصلخپل ددغو څرګنده په کې وخت یوه په هغوسره له ،چې دي بایلولې کې اوبل ځل په ژبې دانګریزي ژبې زیاتېڅلویښتو اوانساني فرهنګی ددغه پورې تراوسه چې ، دي تللی منځه له ډولونه دهنرټول او ادب ، ،تاریخ فرهنګولسونو نه ترلږه لږ چې ناګاراچولي داسې یې ځانونه او ټیټوي سرنه دبښنې وړاندې په دبشریت عاملین ناورین اوڅپاو . ورکوي اجازه ته نورو اونه کوي ورته اشارهخپله
او والي دشته ملتونو دډیرو خاطر په برالسي صنعتي دخپل کې پیړیو دریو وو د تیرو په ښکیالکلویدیزفرهنګي
دوی ، دي فکرکې په تراوسه یې اونه کړه ونه پروایې بربادۍ او دورکې دهغو ، ساته ونه خیالهستیو
، کړل برخې بې څخه جغرافیو خپلو له یوازې نه کې ترڅ په دجګړو ولسونه زیات دنړې الندې وزرو تردلویدیزتمدن
له یې دوی ، شي پرې سره اوتیرمعنویت ټاټوبي لرغوني خپل له یې اړیکي باید چې ناچارکړل هم یې ته دېبلکه
برعکس ، وکړي درناوي ته اومعنویت مذهب دهغوی چې پرځای ددې ، کړل پردي څخه اوباورونو ګروهوخپلو
زیات امریکا شمال ٓاسیا، دجنوبې ، پرومنل یې هغه اوخپل وساتل لرې پخوانیوارزښتونوڅخه خپلو له یېهغوی
دایجاد، یې دوی چې څه اوهغه شول پردې ګروهوڅخه لرغونو خپلو له معامله ظالمانه دغه په ولسونهٓاراستوګني
په امتیازاتو مادي او سیاسي دخپلو یې عقیده خپله واخیستل، ترې ګرده یې هغه ، درلود ویاړ لنې اوپانمانځنی
دزرګونو دلته چې دحیرانتیاوړده دې په داخبره لپاره بشریت دخواخوږي دنړۍ اړه په ٓاسیا دجنوبی ومنله.زورپرې
جدي دیوې کې پیړې شلمه په ښکیالکګرو متمدنو نامه په تش دغو ) (بودیزم تګالره باوري لرغونېکلونو
چې کې پیړۍ دغه په لپاره اودهغې ونیوه الندې ترالس واړوي یې عیسویت په باید چې توګه پهمسالې
په او کارشول په الس باندې توطیي یوې په خورکړ خواته هرې نامه په حاکمیت انساني د شعاریېدموکراتیک
دوی چې ویل ونه دا کې باره دغه په هم هیچا چې واچاوه ته منګولو دماتي بودیزم یې سره سترګۍ سپیندومره
[COLOR=rgb(100.000000%, 0.000000%, 0.000000%)] (*)[/COLOR] کوي؟ پورې باندې سترجنایت دغه په الس وړاندې په تمدن لرغوني اویوه معنویت دیوه الس لوی پهولې
--------------------------------------------------------------- [COLOR=rgb(12.200000%, 28.600000%, 49.000000%)] هیرودنکې نه او درنې اړولو او دورکې مرسته په واکمنانانو خپلو د کې وخت خپل په پیروانو ددوومذهبو اړه په دبودیزم کې ٓاسیا جنوبی او هند په(*) ) فلیپین ، کوریا جنوبی ، ګانګ هان ( ٓاسیا جنوبي په عیسویت کې وخت معاصر په او هندکې په هندویزم کې منځیوپیړیو په کړې کاروایۍناوړې . هیوادوکېاونورو [/COLOR]
[COLOR=rgb(0.000000%, 0.000000%, 100.000000%)] www.Larawbar.com [/COLOR]3
ولیده سترګو په غمیزه یوه داسې وړاندې په معنویت دخپل عصرکې متمدن دغه په دتکنالوژۍ بشریت ، هرډولپه
چې انسانان اوڅومره کړه ترسره خودوی ، وه نه برابره سره شان له دبشریت پاڼوکې په دتاریخ دملتونو تراوسه،چې
. شوي قرباني وو نه هم کې پیړۍ یوه په دومره ، شول قرباني ٓاز او حرص ددغه دښکیالکګرو کې پیړۍ دغهپه
چې دې له سره پیروانو اوپوهې خودعلم کړ، باوروترسره دموکراسې په نامه په یوشمیرتش داکار چې دې لهسره
خورا په (پوهانواومفکرینو) رښتیانیو دغو چې څه کوم کړ، نه بدرګه عاملینوسره له شودهغو تمام ورتهډیرګران
اوغمیزې تیروتنې هغه یې وړاندې په شمیرولسونو دزیات دنړې چې داوو هغه ساتل ونه کې زړه په سرهشهامت
بشري دیوه وی کینولي پرکرسی توګه په دوکتورینو دخپلو تیوریو اودهغو ځواکونو ښکیالکې وخته تردغهچې
په دتحقق افکارو ددغو چې نیتونه شیطانی اوهغه راوایستې، ډګرته افکارو دعامه توګه په تیري اوناورین
. کړل رسوا او ډاګه په یویو سره یوه له کوله پرزورواکمني دتوپیرونو باندې ژوند پرانسانيخاطریې
هغه کړه مخامخ سره هیښتیا اوڅرګندي بدلون څرګند یوه له هم رښتیا په یې نړۍ چې کې ترڅددغوڅیړنوپه
اوسیدونکو)دٓاراستوګنو(اصلي
Native people
، شونیوالی نه تماس چا سره هغې له پورې تراوسه چې وه توګه په واقعیت داسې دیوه څیړنه داندوژوندولسونو دغه اوپه وکړه پاملرنه توګه په اواړتیا حقیقت دیوه دزمان کارته دغه اندو روڼ او لیکوالو پلووپوهانو،خورښتیا . کړل ونډه ته کولو ډاګه په مسوولیت انساني ددغه مخې له رسالت یوه د ځانونه یې کېترڅ امریکا له پرمخ مذهبیونودنړۍ متعصبو او واکمنانو ظالمو دوی د چې ومنله داخبره سپینومفکرینوهماروپایی یې سره هغه په وچې خورکړی هم یوجال داسې دنیرنګونو وړاندې په دبچیانو دٓادم پورې ٓاسیا او ترافریقارانیولې کړي برخې بې هستیوڅخه او وړتیاوو فرهنګی اوان حقونو معنوي او مادي خپلوروا له ولسونه شمیر زیاتدنړۍ ولسونو مظلومو د نسلونه ددغوظالمواوسني باید چې دی وخت ددې اوس چې وویل داهم دویول، په څخه هغوی له امله له پایملوپلرونو حق او ظالمو دخپلو اوباید ووهي ګونډې وړاندېداوسنیونسلونوپه بښنه نړیواله امله له جفا ضد بشریت تورې ددغې لپاره تفاهم دیوهراړخیزانساني کې نړې پرمختللېاوسنۍ وغواړي. کې وچه په دامریکا تیره په لویدیز په ، اوده وه ستونزه نړیواله یوه اوستونزه مشکل ٓاراستوګنوولسونود وې، ګاللې ورځې بدې ډیرې کې پایله په څپاوونو توکمود سپین غوښتونکو لوړتیا داروپایي ولسونوٓاراستوګنو ورواړوله خوا پرخپله پاملرنه ژوره علومو اونورو روانپوهنې ،بشرپوهنې، دټولنپوهنې مسالي دغې چېهمداوه لیکنې او خبرې علمي بیالبیلې بیلوبیلووچوکې پوهانوپه علومو ددغو باندې اړخونو بیالبیلو په کړکیچ ددغهاو کړې.راپیل
کې ترڅ دروښانولوپه غمیزې انساني ددغې چې وه داهم نیکمرغي یوه ډګرکې څیړنوپه او خبرو علمي دغود ٓاراستوګنوولسونو چې داو المل یوښه هم سره دوي له ، شول راپورته هم منځه سپینوله دبرالسویوشمیرخواخوږي یوه له کې برخه په پیژندنې او هویت دخپل باید چې کړ جوګه ددې ځان سره ډیرجرٓات په کې واټن زماني دغه پهځان
المل دملتیا دوی د جرات دغه ډول عمومي په ، واخلي لورګام په دخالصون وروسته ستم او ځنډاوږده . پرانیست څپرکې یونوی کې پاڼو په ژوند او ادب واردلویدیزد خپل په ژوند خلکواندوشواودٓاراستوګنو په خبره نوموړې کې اصل په خو کیږي ویله ټولنوکې ختیزو لویدیزاو په بڼه په دټوکې هم څه که خبره یوه اړه دغهپه
[COLOR=rgb(0.000000%, 0.000000%, 100.000000%)] www.Larawbar.com [/COLOR]4
انجیلونه سره دوی له ، راغلل مبلغین سپین چې کله (( : وایی چې داده ،خبره ده لرونکې اغیز درانه دیوه وارخپل )) ... مځکه سره سپینو اوله دي انجیلونه ٓاراستوګنوسره له اوس خو ، مځکه سره ٓاراستوګنو له اووو دنړې توګه هراړخیزه په چې شو بلالی انعکاس اوغمیزې درد ژورانساني دیوه داخبره توګه په رښتیا دقیقېدیوې ویل هرڅه چې اړه دغه په ماناداچې ، کوي څرګندونه وکړه ورته اشاره مو دمخه چې لکه ناورین بشري دهغهپرمخ هلته خاطر په کیدو برجسته د ولسونودمسالې (ٓاراستوګنو) دهمدغو ګردسره هغه ، کیږي ویل هم اوس یا اوکیدل بیالبیلو په دنړۍ ، ترڅ په پیړۍ دشلمې چې وه اوپوښتنه غږ انساني اوداهغه دي شوي ویل او شوي ترسرهاودلته ځواکوملتو، زور چې فرهنګیانو او لیکوالو اندو، روڼ ، استازو اوسیدونکو) دٓاراستوګنو(اصلي ، کېبرخو کړ. یې اوځواب واورید ول ژبوکړي بې او فرهنګه بې ، ملته بې ژبو اوفرهنګونو
[COLOR=rgb(0.000000%, 69.000000%, 31.400000%)]۲ [/COLOR]
په یوازې مساله دغه چې ده دا خبره وړ دپاملرنې بله یوه اړه په تیورۍ دعلمي ژوند اندودٓاراستوګني هغه چې ته مالتړلوري پیاوړي بل یوه بلکه ، شوه نه پاتې تړلې پورې چاپیریال سیاسي په حدهټولنیزاوترډیره او ،اړینې مهمې دیوې هم یې ډګرکې دغه اوپه ، ورسیده سره پیاوړتیا خورا په هم ول، ایجادیات هنري اوادبیات له سره انعکاس مسالې حقوقي - انساني ددغې کې هنراوادبیاتو په وموند، ځای خپل توګه په مسالېستونزمنې مسالې ددغې چې شو ویالی دومره خو ، شمیرالی شو نه و، کې علومو ټولنیزو په چې لکه شان هغه په چېدې ادبیاتوکې په موضوع نوموړې چې مانا دې په و، عاطفی اوهم ژوندی ترهغوهم هستونوکې ادبیاتواوهنرياغیزپه سلګونولیکوال په کې ترڅ دغه په ، وښوده وړتیا ذهنې او عیني خپله توګه په موضوع حیرانونکې او جالبېدیوې جاده اوکږلیچه اغزنه نوې دغه اوپر راوپړکیدل ژبوکې بیالبیلو په سیموپورې اونورو ترٓاسیا امریکا له شاعراناو قدمونو خپلودمونواو په اغیز خپل توګه په بهیر نړیوال دیوه وروسته دورڅخه زورزیاتي او ښکیالکي لهیې ویوست.باندې
کړي، ورمخه بهیرباندې نوی دغه پر خپلولیکنوکې په چې شول وکوالی سره جرات خورا په پاسوالو ادبدهنري ) ژوند اندو ٓاراستوګني ( موضوع همدغه پر شهکارونه ادبې سلګونو په کې امریکا خپله په او امریکا التینهپه اودهغې ) ٓاراستوګني ( موضوع همدغه موخه او ټکي مرکزي هغوکې په چې ، کړل ایجاد را داسېباندې وو. کرکترونهموضوعي
ټولنیز، دیوه شو، ته رامنځ توګه په حرکت ادبې شعوري پراخ دیوه بهیر دغه کې ادبیاتو کاناډایی او یی امریکاپه توګه په رنسانس ادبي نوي دیوه کې زړه په پیړۍ شلمې د یې نامه په اعادې بیا د محرومیت اوجغرافیایيتاریخی خپلواکه انساني یوه کې وچه امریکایي ټوله په خبره یې زر ډیره چې واړوله ور پاملرنه اوهنرمندانودلیکوالو بهیرباندې سراسري یوه په کې نړې ټوله په چټکۍ ډیره په بهیر دغه ځایه همدغه له او شوه هنګامهسراسري د په ددغوادبیاتویوپوه . ورساوه ادبیاتوکې په ځان یې ته پړاو (ژانر) ډول ادبی جالب دیوه ان چې داسېواوښت، غهاړهوایيچې:
[COLOR=rgb(0.000000%, 0.000000%, 100.000000%)] www.Larawbar.com [/COLOR]5
“I think one reason why Native literature is so interesting is that while it is based on very old traditions ,as a literature it is quite young. As are the authors .A high percentage of the writers that we’ve included are under fifty, many under forty. That contributes to the feeling of innovation and yet always with a sense of tradition.
[COLOR=rgb(100.000000%, 0.000000%, 0.000000%)](Native literature in English ,edited by Daniel and others ,Canada , 1948preface xiv) [/COLOR]
[COLOR=rgb(100.000000%, 0.000000%, 0.000000%)] دزړو ادبیات دغه چي دادی ، وړدي دپاملرنی او ډیرجالب ادبیات ٓاراستوګني ولی چې یوالمل ، فکرکوم زه« تر ګډون په زموږ سلنۍ دلیکوالو یې همداسي ، دي ډیرځوان توګه په دادپ دا ، کیږي رامنځ پربنسټدودونو شعور دودیز پر تل اندازې زیاتی تر یې هڅه نوښتي او احساس چي ، دي کې څلویښتو په زیاتره راټیټپنځوس [/COLOR]
[COLOR=rgb(100.000000%, 0.000000%, 0.000000%)] . ده والړهباندې [/COLOR]
یې اوهنرکې ادب په داچې اوهغه وه ډیرمهمه خبره یوه اند په کتونکو اوکره لیکوالو دنړیوالو کې برخه دغهپه : چې کوي اشاره ته ټکي دغه کې برخه دغه پوهانوپه چې همداده وموند انعکاس معنویت خلکو ٓاراستوګنوددغو
...yes I agree with you that the majority of Native writing has something that can be called spiritual.( Ibid p xiv)
[COLOR=rgb(100.000000%, 0.000000%, 0.000000%)] .» وبولو یومعنویت شو،هغه کوالی چې ده څه هغه ، لیکوالي ٓاراستوګنه ، یم موافق تاسره له زه هو،« [/COLOR]
پیړې شلمې چې دي خوله یوه سره ټکي دغه په پوهان ب اد او لویدیزټولنپوهان اوس توګه په فکت رښتیانېدیوه تراوسه چې درلوده داځانګړتیا یوه راوزیږولی هم ستونزې ډیرې سره خپلوښیګړو له یې ته بشریت چې دې لهسره اویانه داومنی ماسره له څوک ښایې ، وه پیړۍ مادي زیاته ډیره پیړې دغه چې داده هغه ده روانه لوري پرهماغههم ګواکي چې یم باورنه دې په زه ، ورسید زیان دروند او سخت یې ته معنویاتو دبشریت کې ترڅ په پیړۍددغې باندې دموکراسۍ نامه په تش امپریالستی اویا کمونیزم او سوسیالیزم لکه نظام یوه په المل دکمزورۍدمعنویت نه و، والړ باندې پالنه اوماده ایدیالوژي پانګواله ورانکاره په یې بنسټ پرهغونظامونوچې ، شي واچولور بی له یاهم او کمزوری واسطه په نظام دیوه باید هغه چې دی اونه و نه ارزښت ټیټ دومره هم کله معنویت چېداځکه ، بیاترکورنی ، رانیولی اواغیزه دریځ فردي له سیالي او مقابله وړاندې په دمعنویت ، شي مخامخ سرهپروایی داټول نړیوالتوب او ملت ، ټولنه ، کورنې ، فرد رسیږي. ته الملونو اواقتصادي سیاسي وروسته هغه له اوولسي . لري اغیز خپل خپل کې برخه دغه په اوهریویې وړدي دپاملرنې کې برخه دغه پهٓارونه ژوند یې لحاظ معنوی په ،خو پوهیږي هرڅه په ، لري هرڅه ، وشوه یادونه چې لکه دې له سره ټولنهلویدیزه له او اصل خپل له ځان دمخه ترهرڅه انسان کې ټولنه دغه په چې دې په ، لري نه سره ځان له څه وړتیا اودپرمختګ منځه له نورمونه اواخالقي عقیدتې ټولنیز، پخواني ،انسان بیلوي کې بدل په بل ځل تخنیکی دیوه څخه تیرخپل ځکه کوالی ورسره شي نه یاري بوختیاوې عمراووړتخنیکي راخپلولولپاره کولواو زده دپوره اودنویوهغووړي نن له یې پرون داچې مانا ورکوي السه له هغه شي وروزل رڼاکې په تجربو دمعنوي دهغو باید دی چې څه هغهنوپر په مساله دغه اقبال عالمه ، ساتالی شي نه هم کې ساحه یوه په دژوند پیوستون معنوي خپل سره سبا له یې نناو : ډول الندې په اوانځورکړي تشریح ژبه ظریفه ډیره په کې ) بیخودي (رموز اثرخپل
[COLOR=rgb(0.000000%, 0.000000%, 100.000000%)] www.Larawbar.com [/COLOR]6
خبر بی خود معنی ازکوبود عنان برگیرد که راخواهدماه وخوابمست وشیرمست مستگریه زنجیرنیست شورش جز اشنغمه
هنوز گفتارش کیزه پا گهرچون او گفتار کجا کیازچراچون اش پیشه غیربینیغیرجویی
بسی گردد می ٓاشفته اوجان شکار نو باز مانندپرگشا
ٓاردش می خویشتن سویباز او پندار زرچک فشاندگل
» «من که کوبد می برسینهدستکی کند وفردایش دوش ربطحفظ
دیگرند یک ازپی گوهرهمچو دردلش » بودم که همانستم«من
حیات ساز بیداری ینغمه
است مک ما درکنار کوطفلکی رهی خاک ئ ٓالودهگوهر
نیست درپاش وشب روز هایحلقه است گم ازخود و بیننده راغیر
پیداکند خودی سرتارتا
پایدار گردد تازه شعوراین او سازد می را خویشسرگذشت
ریخت دندانه او ادراک یشانه سرگذشت زیاد ٓامد شناسخود بازاندرنیستیگممیشود
بند شیرازه ٓامده ایامربط کهن روایات حفظسوزش
؟ یی افسانه یی قصهداستانی کند ره مرد کاروٓاشنای
... این است راچواعصاب ملتجسم
نظر بالغ ای دیدی راکودکی ٓانچنان نزدیک و دور شناسنا پرست مامک ٓان بیگانهازهمه درگیرنیست او گوش رازیروبم هنوز افکارش دوشیزه وساده او پندار یی سرمایهجستجو اش اندیشه وٓان این گیرنقش کسی گیرد اگر دنبال ازچشمش روزگار درهوای خامشفکر بگذاردش ها نجچیردرپی او افکار ٓاتشگیری زتا برخویشتن فتد گیرایشچشم کند شناسایش خود با اویاد زرند تار درین ایامشسفته گلش افزاید کاهد هردمگرچه حیات ٓاغاز نوزاده » «مناین
است طفلک مثل زاده نوملت ٓاگهی نا ازخویشتنطفلکی نیست فرداش او امروز بابسته است مردم رامثال هستیچشم کند وا خود یی ریشته از گرهصد روزگار بکار افتد چونگرم او اندازد و دارد برنقشها گسیخت ایامش پیوند چونفرد سرگذشت ازسواد روشنقوم رودسرگذشتاوگرازیادش هوشمند ای ترا بود ینسخه پیرهن مارا است ایامربط یی بیگانه زخود ای تاریخچست کند ٓاگه ازخویشتن ترااین این است تاب سرمایه راروح [COLOR=rgb(100.000000%, 0.000000%, 0.000000%)] ص۰۱۱) زموزبیخودی(کلیاتاقبال [/COLOR]
[COLOR=rgb(0.000000%, 0.000000%, 100.000000%)] www.Larawbar.com [/COLOR]7
یوه په څخه نړۍ پراخې یوې له انسان هلته چې همداده ، ده والړه باندې رمز پرهمدغه خبره هم اند په اقبالدعالمه . ورکوي السه له ډیرزر هم توان دوتلو څخه هغې له کې پای په چې راګیرکیږي کې نړۍ محدوده اووړه په ادبیاتو هنري ٓاراستوګنو چې شو، المل ددې ګړۍ دم کې ټولنه لویدیزه بهیرپه اوږد دغه او کیسه اوږدهدغه زړه په وړتیاوو پرمختګواو دغوایجادیاتودتخنیکی چې داوه یې المل لوی چې ومونده الره خپله کې ټولنهغربي په خبره په دڅیړونکو ادبیاتو ددغو چې دې له سره ټکی دغه ، وخوځاوه لور په معنویت پیاوړي دیوه انسانکې دخلکو زر ډیر نوبیا ، شوه مله ورسره ځانګړتیا معنویت او دطبعیت داچې خو درلود نه اغیز اوعملي عام کېپیل دتخنیکي ځان کې څیره په غیږۍ هم او هارمونی ځانګړی دیوې کې ټولنه لویدیزه په زریې او وړشولدپاملرنې و نوښت یو او وه لوړتیا یوه لویدیزوادبیاتوکې په اوراځلونه هارموني دغه راوځالوه. کې زړه په ټولنېاومتمدنې لوړه په ژمنوڅخه ټولنیزوقوانینواو خپلوبرالسو له انسان شوی کړل برخې بې ټولنې ددغې کې ټولنه دغه پهچې او هنرمندانو کړ. مل اوهنرسره ادب نړیوال له ځان یې سره اوچتیا خورا په چې داسې ولید، کې څیره اوچته اوکچه عین په دوی وکړ، چلند سره اوعاطفې خواخوږۍ یوې په دمخه ترهرڅه سره ټکی دغه له پرمخ دځمکېادیبانوهم چې کړه ډاګه په خولو بشرپالوسپینوپر دامریکایی خپله په هم اوڅه خوله خپله په څه داټکی ته نړیوالو کېوخت ټولې هغه اړه دغه په دوی دي. شوې نارواوې درنې او تیري درانه څومره ٓاراستوګنوخلکوباندې پر خوادسپینوله کې نړۍ نوره او امریکا په باندې اوسیدونکو اصلی پردغو خوا سپینوله دواکمنو چې عدالتۍ بې ،نارواوې انساني ددوی توګه ټولیزه په او فرهنګ دهغوی چې کړه ګوته په ورسره داهم کې څنګ په او ډاګه په وېشوې ټولورښتیاوو کړ.دغو ناستی ځای دهغه یې هغه خپل او کړ مخامخ سره ورکې او هویتۍ بې له ډول څه پههویت او شاعر ، لیکوال ، هنرمند نومیالی کاناډایي وموند. انعکاس سره چټکتیا خورا په ادبیاتوکې دغو پهاوحقایقو پیاوړی غورځنګ ٓاراستوګني د دیخوا په را مودې اوږدې له ۰۱۹۱-۰۹۱۱) ( جورج دان چیف لوبغاړیسینمایی اوهنري واخیسته ونډه ادبي لویه کې پیاوړتیا په غورځنګ ٓاراستوګني کاناډایی د هغه ، مبارزو اوغړی ډیره په مبارزه دغه جورج دان ،چیف دي شوي ارزول ډیرمهم لحاظ اوکیفي کمی په کې برخه دغه په یېایجادیات د ده چې داوه ځانګړتیا لویه دهغه ، کړه الرښونه موخه په داوچتیا دغږ ٓاراستوګنوپرګنودحقونو دخپلو توګهمثبته یې دهغولپاره ، شمیرلې ونه هیڅ په وې والړې پرې ستنې دعصردتمدن چې باندې بریاوو سپینوپرهغویرغلګرو ګواکي چې ، کړې هم داخبره یې کې څنګ په خو کړ، نه خوا پریوه ځان منلویې له اودهغو پرانیسته غیږهخپله د لپاره دوی(متمدنو) د چې هغه ، کړي نه مخامخ سره بدلون او ادلون له ویاړونه هغه باید هم سپینانمتمدن شعرژباړه دیوه دهغه خاطر په دپوهیدو باندې رمز په تګالرې او مانا په دمبارزې ،دده وي نه وړ اودرکپوهیدنې : وایي چي اخلو رادلته
[COLOR=rgb(32.900000%, 55.300000%, 83.100000%)] ، واخیستل کلچره او دود له ستا ډیرڅه موږ« هیلهمنچيتاسېبههمیوڅهزموږلههغهواخلۍ، . شته شیان اوښه ښکلي هم کې هغه پهځکه ، وي راغلی وخت هغه هم اوس شيکیدای [/COLOR]
[COLOR=rgb(32.900000%, 55.300000%, 83.100000%)] ، اخلٔي تاسې څه کوم چې ډاریږو موږخو [/COLOR]
[COLOR=rgb(0.000000%, 0.000000%, 100.000000%)] www.Larawbar.com [/COLOR]8
[COLOR=rgb(32.900000%, 55.300000%, 83.100000%)] ورکړئ... السه له بههغه ، کړم دځان بریاده وګړي سپین د هغه چی وسایل هغه بایدزه . ټولنه دهغوی او مهارتونه دهغو ، کړه زدهدهغوی [/COLOR]
[COLOR=rgb(32.900000%, 55.300000%, 83.100000%)] ، وږغیږې سره څلوربولو له تهکه وکړي خبرې سره تاسې له هم بهدوی ، وپیژنۍ یوبل بهاوتاسې [/COLOR]
[COLOR=rgb(32.900000%, 55.300000%, 83.100000%)] ، پیژنۍ ونه به هغوی ، کړئ ونه خبرې سره هغوی له تاسوکه ، پیژنۍ ونه هغه تاسې کهکله ، ډاریږۍ بهنوتاسې ، ډاریږي چېیوڅوک [/COLOR]
[COLOR=rgb(32.900000%, 55.300000%, 83.100000%)] » کوي رامنځ بربادي تلهغه [/COLOR]
: بیلګهدویمه
[COLOR=rgb(20.000000%, 20.000000%, 0.000000%)] ، اروا لوییاو، ، اورم کې زوږ دبادونوپه غږیې چېدچا ، یو څخه ماشومانو ډیرو ستاد ،زه [/COLOR]
[COLOR=rgb(20.000000%, 20.000000%, 0.000000%)] . اړیم ته پوهې او پیاوړتیاستا چي، نه خو کړه، پیاوړیما ، شم وګڼل لوی ورورپرخپل : وجنګیږم سره دښمن لوی له مې زه چې وتوانیږم دي په زهڅو ) سره ځان خپل(له [/COLOR]
[COLOR=rgb(100.000000%, 0.000000%, 0.000000%)]------------------------------------------------------------------------ [/COLOR] [COLOR=rgb(100.000000%, 0.000000%, 0.000000%)] په هغه مشر، قبیلی وتوت تسلیل- د کولمبیا بریټش د او لوبغاړی ساری بی او نومیالی جورج دانچیف ۰۱۹۰ اود ، دی زیږیدلی کې سیمه په ونکوور دشمالي (۴۲) په جوالی د ۰۹۱۱کال د کې ) سالهوت(ګیسوانوت ښه ، شو پورته را منځه له ټولنې ٓاراستوګنی کاناډا د دی دی. مړشوی کې ونکوور په دکاناډا ۴۱ دسپتمبرپهکال ( وړیی دپاملرنې او مهم چي دي پاتی هم ٓاثار شمیر یو څخه ده له شو، لوبغاړی نومیالی دسینما او شاعرلیکوال، دي. اونور ) الوتنګ روح د زما ( ، ) الوتنګ دزړهزما [/COLOR]
[COLOR=rgb(0.000000%, 0.000000%, 100.000000%)] www.Larawbar.com [/COLOR]9
[COLOR=rgb(20.000000%, 20.000000%, 0.000000%)] په چي هغه تیره په ، ادبیات ٓاراستوګنی چې داده ، دي باوري پوهان ټول باندې پرهغه چې خبرهیوه پرستنو ادب ) (شفاهی وینې د بنسټ دهغو ، وړشول اوګرویږنې پوښتنې د توګه بهیرپه دیوهلویدیزاوختیزکې او کیسو ، اسطورو له کې ذات خپل په بهیر ادبي دغه چې همداده ، دی ختلی ته هسک اوچتیا او دلوړتیاباندې شي تړلی شرایطوکي هرډول او هروخت په سره اوانسان طبعیت له ځان الرې له دهغو او بهیردی ډک څخهانځورونو د میراث اوهنري فرهنګی ، تاریخي د ټولنو دنسلونواو ادبیات دغه چې ده څرګنده مخې له ځانګړنې دهمدغې، په لیکوالو نیتیوو یی امریکا لیږدوي. سره وړتیا هنري او سپیڅلتیا ټوله خپله په ته بل څخه پښت یوه له دندهلیږد یوه تاریخ او ژوند د خلکو ددغوٓاراستوګنو هغه چې رښتیاوې اوهغه کړي پورته ګامونه ډیرحساس کې برخهدغه بیالبیلوموضوعاتوکې دغو په ، ونغښتې را کې ډولونو ژانرواوهنري بیالبیلو په دادبیاتو دوی هم جوړويبرخه مینه سره چاپیریال خپل له او ژوند خپل له خاورې، خپلې له ولسونو استوګنو ٓار ، وه خبره څپاو دښکیالکي همیوه مقاومت یې کله اوچې ، کړی مقاومت دوی ، شوی مخامخ سره څپاو له پردیو د برخلیک دهغو کله اوچېدرلوده ادب دخپل لپاره دانعکاس دردونو خپلو د دوی او ژړلي دوی کې ترڅ هغه په رسیدلی ته پای باندې ماتې پههم : لکه دي ویلي اوکیسو شعرونو په واقعیتونوکې اوهغه ده وړې پناه و شفاهی زیاتره هم هغه چیاوهنر [/COLOR]
[COLOR=rgb(100.000000%, 0.000000%, 0.000000%)] (J.M. Bumsted
The people of Canada 1992 [/COLOR]
[COLOR=rgb(100.000000%, 0.000000%, 0.000000%)] p )278 [/COLOR]
[COLOR=rgb(100.000000%, 0.000000%, 0.000000%)] ، داو خو انځوراصل ، باندې پرموږه دویچې بریمنشولواړه، جان)کي ټیپه(اس ، خوړه ٓارامه مو دیږغوښه او ، وو ٓارام موږالهم بهکارتهتلو، یوډی ، والړشو ته ) (پارو موږ چې پرځایددې ددویلهالسهبیا(نیرو)ته، . ورسیدو ټولموږه ددویلهالسه،موږبه ، وکړو چغو ځار ځارپه ځکهدویموږته، [/COLOR]
[COLOR=rgb(100.000000%, 0.000000%, 0.000000%)] . کړې را ډبرې بیا پرځای ډوډۍد ، ورکوئ ژوند خپل بیا ته دوی تاسېاو نهده.څهچېدهغهورکړهٓاسانه ، غوندې نو غالما بیا به سېخوتا ، خوځوئ ونه سر وړاندې په دوید ، به خاوره ستاخو ! بس او وي سپیڅلتیا ستاسېیوازې [/COLOR]
[COLOR=rgb(0.000000%, 0.000000%, 100.000000%)] www.Larawbar.com [/COLOR]
10
په ادب ددغه ، کړه ورمخه لور په دوچې امریکا اروپایانود چې مهال هغه هم له بیلګې ډول دا ادب ٓاراستوګنيد د دکلتورونو هغه بیا یوشمیرپوهان چې نیولی ی ځا توګه په موضوع مهمې دیوې کې اړخ مقاومتي اوحماسی ګوته توګه ژوره په ته ټکي نوموړي کې ترڅ په پیژندګلوۍ د ادب ٓاراستوګني د دوی ، نوموي هم پایله او الملدټکر : ده روانه کې برخه په تضادونو چاپیریالونواو ، دووکلتورونو ددغو هم تراوسه لړۍ دهغه چې وایی اونیسي
“The Cultural contact between European and native Canadian was true Tragedy in the ultimate meaning of the term ,for reconciliation of the two cultures was quite impossible, and the failure of reconciliation echoes still today.” (ibid p )25
[COLOR=rgb(100.000000%, 0.000000%, 0.000000%)] ، وه غمیزه رښتیانۍ یوه مانا پریکړونې بهیرپه ددغه دکلتورخبره ترمنځ اروپایانو دٓاراستوګنوکاناډایانواو« » دي پورته ترننه انګازي پخوالینې بیا د چې همداده ، وه ناشونې هم پخوالینه ترمیانددواړو [/COLOR]
د لویدیزکې په چې شم ویالی ډاډسره په اړه دغه په ،خوزه ولري نظریات بیالبیل اړه دغه په څیړونکي شيکیدای ، امریکا ټوله په ، وتلی را دی نه منګولوڅخه جبرله او ستم اوږده دیوه هم تراوسه ژوند اوسنی استوګنوټولنوٓار ټولنې مظلومې دغه ، ده تراژیدي یوه هم اوس ژوند خلکو ٓاراستوګنو د کې جنوبي په ان او منځنۍ ، لیشما ټولنو او خلکو متمدنو د اوس همدا دوی ، دي خلک او ټولنې شوې کړل پاتې یا او شوې پاتې لرې هرڅه لهتراوسه ٓاسانتیاوو عادي له ژوند د هم تراوسه دوی ، شمیري څخه بیلګو بدو ډیرو له بدمرغۍ دبشري ځانونه کې منځپه سره خاورې خپلې له دوی چې کې حال داسې په ... دي خیراتي هرڅه کې خاوره خپله په ته دوی ، دي برخې بېڅخه نیکه پالراو دخپل دپلرونوخاوره دوی د یې اواوس کوي واکمنی باندې خاوره پردغه چې اوترهغوی لريمینه دخپل چې کوو ورمخه بیا یوځل ته شاعر کاناډایي نو ځکه دردیږي او ټپریږي ډیر دوی ده اړولې باندېپرملکیت : لري ترې هیله څه او رسوي په ترخپلوراتلونکوپورې ډول څه غږپهپالر
[COLOR=rgb(100.000000%, 0.000000%, 0.000000%)] دپالراومور نیولی، کې زماوصیتکلههمهیرنهکړې،دغههیوادستادپالرتنپهخپلهغیږهز مازویه!
.» پلورې ونه کله دېهډوکي [/COLOR]
داسې یوې کې وخت خپل په خوا یوې له دمخه ترهرڅه پلویانوکه دهغوی او شاعرانو او لیکوالوٓاراستوګنو سستم کایناتي او طبعیت له انسان چې ارزښتونه انساني هغه یې خوا بلې له کیښود ټکی دپای ته غمیزېاوږدې ، وژغورل ورکې او بربادۍ له ایجادګرو دهغو چې سره نوښتګرانسان هغه له وو، ایجادکړي کې غاړۍ هم پهسره
دبې وړوه یادونې د ونډه یې کې اوپالنه استوګنه په دده چې سره چاپیریال هغه هم له انسان همدغه حال عین پهخو
[COLOR=rgb(100.000000%, 0.000000%, 0.000000%)] کلهچېزه روحسرهمیالوشي. له اوزماروحبهزردلویچیف زمازویه،زماتندمځکېمورپهلورورګرزي« [/COLOR]
[COLOR=rgb(100.000000%, 0.000000%, 0.000000%)] ددویسترګېتاتهديچېالرښونهیېکړې ددغوخلکومشریې، تهوالړم،دخپلهیوادپهاړهدېسوچوکړه، چېستاپالرکلههمخپلهیوادنهديپلورلي،پهیاددېاوسه [/COLOR]
[COLOR=rgb(100.000000%, 0.000000%, 0.000000%)] نورو یوڅو په ، کیږې وربلل ته دپلورلوالسلیک کور دخپل ته چې کله ، ونیسې پټ غوږونه خپل بایدته
. دي نیولې سترګې ته خاورې دغې ستا دوی ، وي ډکه باندې سپینووګړو په شاخوا ستا بهکالوکې [/COLOR]
[COLOR=rgb(0.000000%, 0.000000%, 100.000000%)] www.Larawbar.com [/COLOR]11
وینا دیوشمیرپه چې بایلود دومره ځان یې کې سیوري په وړتیاوو مادي او ،دتخنیکي ورننوت ښکیل پهتوپیرۍ توپیرې بې په دومره یې کې وختو ځینو په چې ان او وایستل. یاده له ګردسره تمایالت معنوي او فکري خپل انیې په ، و افراط دایو چې کې حال داسې ،په وه نه څه بل پرته اوتمسخره خندا له یې به پایله چې وکړ ورسره چلندسره او طبعیت له اوراز رمز ژوند اودخپل کړه زده لومړنۍ خپله انسان شعوري لومړني ټولنې دهغې کې ټولنههره او کبر جفا، وفا، ، اومهربانې قهر، ، خواشینې ، خوشالی ، وده ، لورینه ، مینه ، دی کړې زده څخه سستمکایناتي طبعیت په لپاره ځل دلومړی انسان چې دي څه هغه مفاهیم اونورټول ،زغم سرکښي ، اوحیوانیت انسانیتغرور، له ارزښتونه هنري ټولنې دهرې ، اوهنر ادبیات ټولنې دهرې داچې . دي کړي کاپي څخه هغه له یې بیا او لیدليکې رسیدلي ته پړاو وروستي پرمختګ اود کړې وده یې رازسره او رمز همدغه نوله دي تړاوکې په سره ټکيهمدغه ورسید پورې پوړیو تروروستیو دغرور باندې وو وړتیا پر پرمختګ دتخنیکی انسان چې کې مهال اوس په ،دي اتوم ؟ پښیماني باندې تیرو په اوکه بربادي نوره ؟ ووینې خوبونه ډول بایدڅه اوس هغه چې ووایو بایدڅه دهغه اوکه دخدمت لپاره دانسان اتوم دوی چې ووایو توګه رښتینې په راځي خو ، لري ډیرهیوادونهخودنړې ته رامنځ یې نیت په ددښمنې سره نوعه هم اوخپل بربادې د چې ده څرګنده ؟ ودراوه پښو په جوړاو نیت پهدبربادی خپل په خلک عادي نو نور چې شوی المل ددی بحران اقتصادي کې امریکا په ۴۱۰۰) اوس( همدا وګورئکړ، روزګاره بی او بیکاره خلک ملیونه ۲۱ کسر، اقتصادی ، شي مخامخ سره ستونزو سختواقتصادي له کېژوند نه هم لپاره شیبې دیوې کمپنې جوړونکی وسلې هیواد دهغه سره سره دې له خو ، دي روان هلته څهداټول له خلک ملیونو په هرکال کې اوپاکستان هند په همداسې ، کیږي ته رامنځ کمی کې بودجه په یې اونهپرچاویږي هغه ، کوي ترالسه نامه هډوکودمالیوپه له دخلکو یایې او لري چې هرڅه یې حکومتونه خو ، مري وزلۍ اوبېلوږې ستونزې څومره یې خلک عادي چې درواخلی داسې هم اوایران کوریا شمالی ، خرڅوي باندې پوځیانو او وسلوپه کارنه کې برخه په اوهوسایۍ دنیمکرغۍ دانسان هم تراوسه څخه منابعو انساني له دوی چې مرغه بده له خو ،لري اوانسانپهدغهترڅکېتراوسههمنهراویښیږي،اوتراوسههمخپله وړتیادتورېاوټوپکترسیورياخلي... سره هغوی له هم کله انسانیت چې ده ګټوخبره اوځاني غوښتنې دادڅوکسانودځان چې داسې په ، وینېالندې . وي به اونه و نه اویوغږ خوله یوه امله له دنیتونوددوی د ، وشو کې ترڅ په پدیدو هنري د توګه اوانساني ښه ډیره په دمخه ترهرڅه غمیزې دپراخې دبشریت چېهمداده بیا پیغامبران هنر او دادب خو نازیږي اتوم پر هغوی ، وینې خوبونه فتحې د نړۍ د چې خاوندانو قدرت اوواک دبشریت ته دوی چې هغه تړي، پورې بنیاد معنوي او عاطفی په پایله سوبې ورستۍ ددغې شیبه هرهبرعکس توګه په حقیقت انساني دیوه یې بیلګه یوه یوازې دلته . ښکاري تلپاتې او ژوندی بهیرکې پراخ په واليدتلپاتې وسلوجوړولو د هیواد ددغه او واکمنان خونړۍ امریکا اوس همدا داچې داچي اوهغه ږدم وړاندې پهستاسې ساه ٓارامه کې په لپاره شیبې دیوې انسانی او وکړي مخنیوی دککړتیا چاپیریال د چي ورکوي نه اجازهکمپنۍ په چاپیریال دخپل ده ورسره پوښتنه نوع اوهم دځان داچې یوازې نه برعکس دهغه شاعر ٓاراستوګنی خویو ،وباسي ورسره مخلوق دهغه او طبعیت چې باندې ناورین پرهغه یې زړه او دی مین کومي له زړه د باندې سپیڅلتیا اووړتیا نلیږي. کیږي مخمخا
[COLOR=rgb(100.000000%, 0.000000%, 0.000000%)]۰ [/COLOR]
[COLOR=rgb(0.000000%, 0.000000%, 100.000000%)] www.Larawbar.com [/COLOR]12
[COLOR=rgb(100.000000%, 0.000000%, 0.000000%)] ! ماشومهوړه ، دي ډک شیدو له واړه دېدمورتي روه، ویې ترې او ته هغېورشه ، ښه څښه ویې اوترې ته هغېورشه سرته دغرهوخیږه ، روغتیاسره له سره لهدغره ومومه. السبری ستونزو پر دژوندد [/COLOR]
[COLOR=rgb(100.000000%, 0.000000%, 0.000000%)]۴ [/COLOR]
[COLOR=rgb(100.000000%, 0.000000%, 0.000000%)]دادوړېچڼچنېموروینهده، ، دغه کاندئ یېوچه راوتی څانګې له ونې یوې د چې ده وینه ،هغهدغه ... دغه کاندئ یېوچه [/COLOR]
[COLOR=rgb(100.000000%, 0.000000%, 0.000000%)]۱ [/COLOR]
[COLOR=rgb(100.000000%, 0.000000%, 0.000000%)]پهکټکېچېراکینم، ، مې سره سندرېدخړسهارله دغهپهپامکېوي، کړم ونه پام لوري په دتیارېچې زهبهمېخپلپام، اړومه. لور په دورځېدورځې [/COLOR]
[COLOR=rgb(100.000000%, 0.000000%, 0.000000%)]۲ مرغۍ چورله را کې ساحل لکهته، بته وحشي لکه ،ته ، دګرد مخدپوټکی ، شوی زخمونوډکپه ، دی ډک باندی چاودوپه . کړه پټۍ داټولورشه [/COLOR]
------------------------------------------------------------------------
[COLOR=rgb(0.000000%, 0.000000%, 100.000000%)] www.Larawbar.com [/COLOR]13
[COLOR=rgb(0.000000%, 69.000000%, 31.400000%)] ۳ [/COLOR]
ډول ساري بې په سره تیریدو په ورځې دهرې اوس دایره لویه دنړۍ چې دا هغه رښتیا، نړیواله یوه ، خبرهیوه
بلې ترهغې کې رپ په دسترګو هغه ، کیږي ته رامنځ کې برخه یوه په دایرې ددغې چې څه هر ، کیږي غاړهدنغري څه کوم مانا دې په و، نه داسې مخکې کاله شپیته ، دابهیرپنځوس چې کې حال داسې په ، رسوي ځان پورېخوا په څخه هغو له باید چې درلود توان موددې اونه خبریدو نه زر هغو پر موږ وو روان کې لویدیزوادبیاتو پهچې اقتصادي ، تعلیمي ، فرهنګي ، سیاسي ، درلودل عوامل بیالبیل موضوع دغې خبرشو، نن لکه توګهبیړنۍ کړو پرضد دهغو یایې ورسوو، ته ی هغو غږ خپل یا واورو دهغوی چې توانیدو ونه موږ هم امله دهغولهاونورچې ادبی هغه ، وه خبره جریانونو هنري او دادبي هغه وو روښانه کچه نړیواله په چې خویوڅه ، تایید په ي هغو یاداو اوهم راورسیدل هم ترختیزپورې وروسته واټن لنډ یوه له ټول هغه ، ول روان لویدیزکې په چې حرکتونهاوکلتوري د کې په هم یوه چې شوه. ورکړه وده توګه ښه په او زیاته ترلویدیزهم ځینوبرخوکې په ته مثبتواړخونویې خوا بلې اوله وشو هرکلی خوا یوې له شان لویدیزپه د لکه هم یې ختیزکې په چې وه مساله شعوراوادبٓاراستوګني زرځانته ډیره پاملرنه کسانو لیکوالواوشعوري یوشمیرنومیالیو د استازیتوب په پرګنو دٓاراستوګنو دختیزیې ورواړوله.
سره بدګړو له ښکیالک دانګریزي ځان حده تریوه یې کې برخه دغه په و هیواد ځپلې ښکیالک یو چېهندوستان پایله په دتوطیې ځواک دښکیالکې چې و الندې ترښکیالک الهم ، چې مانا دې ودراوه،په پرپوله دمخکښۍسره انګریزانود کړ. بچ وینا پرخپله دوی د دایرې له نفوذ معنوي او دمادي اودهغه فرهنګ او ژبې دفارسي ځان یېکې هندوستاني یې ځای چې باید ده ژبه پردۍ ګواکي ژبه او فرهنګ فارسی چې کړه ورګونګوسه داخبره ترغوږودوی
لمنه تسلط د ژبې او فرهنګ دفارسۍ لمسه په انګریزانو هندیانود چې شوه المل ددې خبره همدغه ، ونیسیژبه انګریزي یې ژبه خپل او کړه لومړني خبره ښکیالک دخپل پرځای خو ، کړه پلمه ژبه هندوستاني ،دوی کړهورټوله پورې ترخپلواکۍ داچې مانا ، کینوله وروسته کلونو سوو اتو نژدي له باندې ږو او پردرنو ژبې فارسي دیې ژبه هندوستاني کړې خوښه انګریزانو دیخوا راپه خپلواکې(۰۱۲۱) له . سادین هم نه او و دین نه ژبودهندوستاني شوه الرپرانیستل نسبي ودې د کې پاکستان او هند په لپاره ددواړو ، شوه وویشل اردو) او (هندي دووبرخو پههم په چې ، سره لیک عربی له اردو کې پاکستان په او شو وتړل سره لیک دیوناګري له دود ژبې دهندي هندکې په، هیوادو دواړو ددغو چې دې له سره ، دي کې واک په دخلکو توګه په ژبو ملي او درسمي تراوسه هیوادوکېدواړو په دخلکو کې هیوادو دواړو په سره سره ستونزې دغې له خو ده سمباله باندې ژبه انګریزي په هم اوس ادارهدولتی دي. نه ژبې لویدلې نظره له ژبې اردو او هندی توګه ټولیزه په ډګرکې په مطبوعاتو اود کړې دزدهکچه
فرهنګ خپل د رښتیاهم په هندوستانیانو چې شو لګوونوداویالی ونه بده باندې پرځان یې موږ که چې دادهخبره هندپه داچې مانا ، کړه ترالسه یې کچه نیماني په نو وه نه توګه بشپړه په که شیبه ایستلو ساه د لپاره ژبو خپلواو شوه. برابره الره دغوړیدو یې لپاره فرهنګ ٓاراستوګنې اود کړه لورورمخه په حرکت شعوري دیوه کې برخهدغه معنوي او مادي پرټولو دهند ژبې فارسی چې ته برالسي فرهنګي کلن سوه اته کم څه هغه سره سختۍ ډیره پهدوی
[COLOR=rgb(0.000000%, 0.000000%, 100.000000%)] www.Larawbar.com [/COLOR]14
لویه دایوه مهال پرهغه چې دې له سره کیښود. ټکي پای د بدمرغه له یا او مرغه ښه له و ایښی باندېبنسټونو د خلکو ٓاراستوګنو اود رسیدلی حقدارته حق چې شوه ډاګه په وروسته وروسته خو کیده انګیرل غمیزهمعنوي چې و فرهنګ ٓاسیایي دویم فرهنګ او ژبه ترکي دی. شوی اوچت ګام لوی یو کې برخه په خپلواکۍفرهنګي زیاتو د اروپا او ٓاسیایی د ترکان ، و فرهنګ لویدلي نظره له او شوې لولپه کې جالل او جاه په امپراتورۍدعثماني کې موده په امپراتورۍ د دوی د فرهنګ او ژبی فارسی ، ول فارسي بیاهم یې فرهنګ او خوژبه ، شول فاتحینبرخو . وکړه وده اروپاکی په حده تریوه او ٓاسیا لویدیزهپه
دعربي دهغو دانګریزانواو کې خوا هره په امپراتورۍ عثماني چې وروسته هغه له کې پیل په پیړۍ شلمېد خپلو د نسلونه ورسته را دترکانو وروسته هغه ،له شوه ورمخه لور په رکود څرګند دیوه خوا ډاکوانولهګوډاګي دنوې او ځیرشول توګه شعوري په نیمګړتیاته فرهنګي او ژبې خپلې او توپیرۍ بي تاریخيپخوانیوهغودغه توګه هراړخیزه په ژبه ترکي خپله خاطر په دسمبالتیا ژوند مادي او معنوي دخپل یې سره کیدو ته منځ را لهترکیې وچې ددغې د ٓاسیاکي په ژبه ترکي سبا نن چې ومنله پرځای ژبو عربي او دفارسی توګه په ژبې رسمي او مليدخپلې مادي په کیږي ویل ٓاسیاکی مرکزي په یې ) (لهجې اوګړدودونه ترکیه په چې توګه په ژبې د اوسیدونکو ډیرکيد ده. وړژبه پاملرنې ځانګړې د لحاظ معنوياو ل، و ژبه او فرهنګ افغاني پښتواو هغه ول شوي دل دل شان په ترکیې د لکه ٓاسیاکې په چې اوفرهنګ ژبهدریمه دخپلو هم دوی خو ، کړی جوړې امپراتورۍ او واکمنۍ پیرکې اسالمي په پورې دیشه بنګله تر بیا فارسه لهپښتنو وروسته او دمخه ترمغلو کې هندوستان په ، فرهنګ دخپل هم نه او وساته خیال ژبې دخپلې نه کې دوره پهپرتمونو او رسمي واکمنیو دخپلو یې وکړاوهغه کار سره نیت سپیڅلي خورا په ته ژبواوفرهنګ دنورو واکمنانانوپښتنو اوعربي فارسي بیا تیره په نورو د بیا هغه نو و، اوکه و نه پام بیایا یې ته (پښتو) هغې خپلې خو ، بلله و ویاړدولتي امیردوست ، ابدلي شاه احمد ، عالوالدین غلجی ، سوري شیرشاه ، سکندرلودي شو، شماره هیڅ په انډولپه په پرمختیا او دود د ژبې دخپلې چې کوالی شوای ونه هم دوی ، ول واکمنان ٓاري پښتون لوی اونورټول خانمحمد برخهکېڅهوکړي،دویچېهرڅهکړيهغههمدفارسیژبياوفرهنګدودې اوترقۍپهبرخهکېول.پهتیرهکله دپښتنو وروسته هغه له ، کیښوده اره دبیلتانه نامه په دیورند د انګریزانو باندې پوله پرجنوبي افغانستان دچې فرهنګ او ژبې پنجابی او انګریزي د باندې جاتو دیره او شال ملتان، پیښور، مرکزونو فرهنګي او کلتوریپرلویو ده. روانه لړۍ غمیزې دهغې الهم پورې تراوسه چې ولویدسیوری ځان څخه ښکیالک انګریز له افغانستان چې پدیخوا را پیله له پیړۍ دشلمې ، وشوه یادونه چې څنګهخولکه دهغه او خان اهلل حبیب امیر لکه واکمنانانو حده اوتریوه اندو روڼ پښتنو ترننه مهاله هغه هم له کړ،خپلواک داود محمد ولسمشر او ظاهرشاه محمد اعلیحضرت ، نادرشاه غازي ، خان اهلل امان اعلیحضرت زوینومیالی لپاره ودي د فرهنګ ) (افغاني پښتنی او پښتوژبي د کې دایره لویه په فرهنګ افغاني دپراخ دوروکې پهخان دهغو دنورو چې داسې موخه په ودې رواني او معنوي د اکثریت د دټولنې او اړتیا ملي یوې د پرګرامونهځانګړې ونیول. الندې ترالس شول نه تمام بیهپه څه هغه ځلې هلې فرهنګیانو لیکوالواو ٓاراستوګنو اندوپښتنو شمیرروڼ دیوزیات کې څنګ په واکمنانانوددغو الزیاته مهال هغه ته ټکي دغه ، کړل پورته ګامونه کې رڼا دهغوپه لور په ودې دفرهنګي هیواد دخپل دوی چېوو روڼ افغان کې ترڅ دغه په شو، لګیدو په شمال نشنلزم اوٓاسیایي توب دملي کې ٓاسیا په چې شوه ته رامنځاړتیا
[COLOR=rgb(0.000000%, 0.000000%, 100.000000%)] www.Larawbar.com [/COLOR]15
ځیرشول ته لویدو پامه اوله والي پاتې وروسته فرهنګ اولرغوني ژبې بډایې دیوې کې هیواد خپل پهاندي ځیرشول ته توپیرۍ بې نیمګړتیااو اړه په میراث معنوي او دفرهنګ ولس استوګني ٓار او اکثریت د هیواداوددغه هیوادولکه ګاونډ چم په یې المل لوی چې . وکړې ځلې هلې پسې پرله کولولپاره ژوندي را بیا د دهغې یېځکه باندې ورکي په هویت د نورنوزموږ چي و حرکت چټک هغه ویښتا فرهنګي دیوې کی اونورو هند ، ترکیی ،ایران ځان کې ترڅ په غوښتنې لوړتیا دخپلې باندې فرهنګ او پرسیمه توکم ٓارین او ایران د فارس ، رسیده تهپای یوه داسې په هم اوهغه شول ایرانی هرڅه چی وشاربه سره غرور دومره په بهیریې اودغه (*) وباله وارثیوازني د کې دراني ، هوتکي ، غوري ، سلجوقی ، غزنوي لکه دورو اومهمو حساسو په دورې داسالمي چېهیوادکې دوی داچې کړاوهغه اوچت ګام شعوري یو اندو روڼ افغان کې ترڅ دغه په و. ایالت یوبډای افغانستان اوخراسان اصول او تګالره پالني فرهنګ افغاني دځانګړي یې ځانته او مالوتړله کارته پالنې او دساتني فرهنګ دخپلهم ورکړه. بڼه حرکت شعوري دیوه یې ته اوهغه ونیول الندې ترالس توګه په پالیسۍ دولتي او اړتیا مليدیوې راپدیخوا هغه له او شول مخک ترهرچا کې برخه دغه په االخبارافغانیه سراج اخبار اودهغه طرزي محمودعالمه او لیکوالو افغان زیاترو د کې برخه دغه په وکړه وده ډول ځانګړې په کې ترڅ په کالو پنځوسو نژدې د بهیردغه . دي هیردونکې نه قربانۍ معنوي او مادي پنځوستورو او رشاد دعالمه ډلې هغې لهفرهنګیانو
بینوا نومیالی او حبیبی عالمه ، رشاد عالمه : خوا کیڼېله
[COLOR=rgb(12.200000%, 28.600000%, 49.000000%)] دوه نوفارسیانو ، ویله چارۍ نا له هم هغه یوځل کلیمه فاشیزم د نړۍ چی مهال پرهغه ، رسیږي نه منزله تر بار کوږ چې وایي پښتانه(*) داسې په کې برخه دغه په واکمنان فارسي ، کړه ته رامنځ پوښتنه توکم ٓارین کره هټلرد چې خاطر دي په هم هغه ، وویله پلوسۍ چا لهځله دهغو چي اودهرڅه شول سپاره باندې پرنیلی غوښتنې لوړتیا دفرهنګي پانګه په دتیلو وځاپه زور په امریکا د یی مصدق چي کېحال پوهنیزو دتوکم وختوکې نږدې دې په چې همداده ، شول کې لټه کولوپه دایرانی درلوده نه توجیه علمي ډول هیڅ یېلپاره ، دي نه ٓاریایان برخه زیاتی ایران داوسني چې وایی څیړنې نوې ، کړی مخامخ سره ګواښ علمي له توب ٓارین یا ایرانیڅیړنودفارسیانو هم (ایران) نوم اوسنی فارس د چي ان او وه جعلي او غلطه هم دعوه توب ایراني او ٓاریایی د دهغوی وي نه ٓاریایان چې څوک ، داچیمانا په څیړنو دعلمي زه ده. شوې ترسره څخه اونورو) هندیانو تاجکانو، ، افغانانو ( ٓاریایانو ٓاراستوګنو له چي ده غال تاریخی څرګندهیوه ، کارکوي لپاره دوام د غرضونو او برالسی د لویدیزښکیالک د چي یوشمیرایرانیان چې یم شکمن پردي خو ګورم نه شک کیحقانیت [/COLOR][COLOR=rgb(100.000000%, 0.000000%, 0.000000%)] وړده.[/COLOR][COLOR=rgb(12.200000%, 28.600000%, 49.000000%)] ستاینې دقدراو لپاره ولسونو استوګنو ٓار رښتینو د څیړنه دغه وي، نه خبره دا اوکه لري. ونه نیت رغنده کې برخه دغه په شيکیدای [/COLOR]
[COLOR=rgb(0.000000%, 0.000000%, 100.000000%)] www.Larawbar.com [/COLOR]16
[COLOR=rgb(0.000000%, 69.000000%, 31.400000%)] ۴ [/COLOR]
یې پلوه له دڅیړنو ژبپوهنې دتاریخی چې ده څخه ژبو ٓاسیایی هغو له یوه پښتوژبه وشوه اشاره مخکې چېلکه او برابر تول په اوڅیړنو دپوهې توګه دقیقه خورا پههرڅه ده ژبه بډایه برخوکې ډیرو په هم پلوه اوفرهنګي تاریخي له . ده ژبه ګره سیالي کې برخه هره په سره سیالوژبو خپلوله
او خواخوږي خوداچې دي رانغښتي کې لمنه خپله په هرڅه کې برخه په دبیالبیلوعلومو کې هروخت په، ، نسلونو چي دی بحث تراژیک داهغه ښندلي، سرونه ژبو پرنورو ویونکو یې اویا ، درلودل نه یېلوستونکي المل په ګټو پارو دخپلولنډ یوازې کې اوږدو په دتاریخ پښتنو چې ځکه ، ژاړي هم البه او ژړلي پرې مونسلونو دي. کتلي سترګو په میرې د ته پښتو او دمور ته -انګریزۍ ،اردوفارسي او وو وړتیا اوعلمی تخنیکی دعصر چې موندلی توان ددې حده تریوه پښتو برکته له کاله ځوان دپښتون اوسخو ژوندۍ ختیزه دغه په ده اوغوښتنه هیله نړۍ دعلمي چې څه اوهغه پرانیږي غیږه پراخه خپله هم نوره تهنوښتونو . ومومي ځای خپل هم کې ژبهلرغونې
پچه په هیواد اوداسې چا دداسې کې برخه یوه په هم بیا سره سره هیلو پورتنیو له ژبه دغه چې مرغه بده لهخو لیونيلیوالپاتېشويچېتراوسههمپهدغهرسیدلېچېتلدقدرت،جن ګ،برياوماتوپهدرنومنګولوکې ماتو په شان په مرغه لویدلی مردارډندکې په او ،ناهیلي ټپ سترګو په ، ناخبره ځانه له ، ډوب ترستونی کېنشه
لري وطن چې ده ژبه کسانو(افغانانو) دداسې اوس ژبه همدغه .هو، وهي ترپکې اوتکنالوژۍ پوهې له بېڅانګونو کې معامله په دبډایۍ دځان یې یوشمیر ، کوي نه هیڅ ډګرکي په دخدمت ژبې دغې د بیاهم خو دي نه هم غریب، دوی د دا ګواکي چی واچوي ناګاره داسې ځان بیابه راشي خبره دمصرف پرهغې چې خو ګټي پرې پیسېکاروي ، کوي یې هستیوسره فرهنګی له اوددغې ژبې دغې له کیږي وسه له یې ناځواني څومره اوچي ده نه ژبهدمور وینا پرپښتو ولې ملتوکي ملګرو په تا چې وویل مخامخ کې ناسته یوه په ته اهلل ډاکترنجیب ارواښاد مییومهال هغه ، ووایي نورڅه چې دې له پرته خو ؟ افغانستان د که مشروې ایران ته چې شول نه پوه هیڅوک ، کړهونه درکوم وعده زه « : چې وکړه اژمنه د یې لپاره تسل د زما خو ، ومنله نیمګړتیا دغه خپله سینه سړه ډیره پهارواښاد ته را لرې حق بیا ، کړه ونه پښتو پر وینا خپله هلته مي که ده وغونډه هیواد پیلیو نا د وختوکي نژدي دې پهچې تر صاحب کرزی چې نشته هم یوڅوک اوس خو ، کړه پوره ژمنه دا خپله بیا هغه او » یي نه پښتون نجیبه چېوواي کله هم باندې پرپښتو توګه په دولسمشر افغانستان د ټولنوکې نړیوالو دغو په چې ووایي ورته او ونیسي پنهچ میرې ګناهګارې د سره پښتو له دي ورسره واک دوطن چی هغوی ده بدمرغي پخوانۍ زموږ دا . خالصوه خولهکله . کوي سلوک شانپه
په څوک او دي شام په څوک چې یوڅوببرسري شان په اودهغه رشاد عالمه لکه دغرورخاوندان هغه یوازېٓایا پرمختللې نه لپاره دتدریس کې پوهنتونو په چې دی حال ګړۍداسې دم ژبې ددغې ؟ دي مسوول ژبې ددېیونان هم له شو سرکړ په الس تدریسه له ژبې ددغې رشاد عالمه چې ورځې هغې له ، کادرونه وړ هم اونه لريشونتیاوې
[COLOR=rgb(0.000000%, 0.000000%, 100.000000%)] www.Larawbar.com [/COLOR]17
یې ) نورو او زیار استاد ( لکه استادان نومیالي ، لیدل ونه سترګو په څه دغوړیدو ژبي دغې بیا ترننه ورځې غېه پوهنتون یوه په اوهلته وروغواړي یې واکمن دکابل چې لري نه ارزښت هم کچه په قوماندان مار داړه او قاتلدیوه ! واخلي کارځینېکې
نړیوال بلکه ویاړکاوه موږ یوازې نه باندې پرنومیالیو ژبی ددغې دلته به یومهال چې دی برخلیک ژبې هغېدادهم رشتین، ، حبیبی رشاد، نومیالی دهغه نن وو. کړي پرغاښ ګوته باندې هڅو کیدونکو ستړې خپلونه په همیې چي راغلې ورځ بده داسی باندې هستیو فرهنګی او پرژبی ستورو نورو سلګونو اوپه روهي ، الهام ، تږی ،بینوا دې په چي غواړي نه او جوړوي ډکې ته مخې پرمختګ او دودې یې خاشې او خلي راوړي باران او بادهرموسمي دی روان یوستم داسې دلته . وغوړوي وزونه خپل میراث کلونو زرګونو د قوم استوګني دٓار هیواد ددغه کيسیمه : ووایی چې ناچاریږي ته دې سړی یي لیدو پهچې ... زه اویا وای نه زه یا چې دریغه ،دریغه په ځان باید چي هغوی ، راوایسته سټه اوژبی دفرهنګ زموږ ستم اوژبنی فرهنګی یې پیړۍ پیړۍ چيهغوي دخپل باید چې هغوی ، ګنهګاروبولی وړاندې په اوفرهنګ دژبې زموږ ، وړاندې په زموږ ټولنیزلحاظ اواخالقی دومره هم اوس هغوی وغواړي بښنه کچه ملی په وړاندی په داکثریت هیواد ددغه امله له تیري فرهنګیدغه دخپل او نیسي السونه باندې پرخولو زموږ امله دسازشونوله سیاستوالو منلو اونا دمصلحت چیببړکیږي
[COLOR=rgb(0.000000%, 0.000000%, 100.000000%)] www.Larawbar.com [/COLOR]18
پاتی شي نه الره په سترګی ته دی نوره نړۍ نن چې کې حال داسې په پریږدي. نه مو ته کولو ترالسه حقفرهنګی اوخپل لپاره ژبي اوخپلې فرهنګ دخپل چي لري حق دا خلک ٓاراستوګني کې نړۍ ټوله په چی هسی ،کیدای په غږ بایدخپل شي الندې ترپښتو حقونه دنورو چی دې له پرته کې برخه دغه په ، وکړي مبارزه لپاره هویتفرهنګی ته حرکت دغه زوریی په پوهي اودخپلي ساته ونه یي رشاداویارانو عالمه چي لکه ساتو، ونه کي ستونيخپل . کاروکړ اومنظم شعوري پورې ترپولیدمرګ
د زموږ یې دمه تردغه چي کړو راوی خوبه اودرانه اوږده هغه له پیړیو د کې برخه دغه په موږ رشادعالمه جزیاتو دومره په چا بل پاڼه ژوند داندو زموږ ته موږ ، غږاوه ته را پیغام ورکې او دمرګي هویت تاریخي اوفرهنګی بې چې پښتون بدمرغه باندې رمز دغه په ده چې لکه ه و کړی تشریح راته یې اونه راسپړلې نه وړاندې پهزموږ کړ. پوه ورکړی نوم فرهنګوٓاراستوګنو دبی ځواکونو ضدو فرهنګ افغان او بدنامو پالو فرهنګ اوپرديفرهنګو
: ډول الندېپه په دمرګ چي ناروغه هغه لکه هم اوس ، کوو اشاروکې په هم س او خبرې ډیرې موږ وکړه اشاره مو مخکې چېلکه زه چي وهي نارې همدا پرپوله دمرګ کړي کمزوري وي نه یي مورال خپلوانو دخپلو چې لپاره ددې ، والړويپوله دي په اوناکس هرکس پښتانه ... یم ښه نن ترپرون چي خامخاوایی داخو وي نورنه اوکه ... جوړیږم زه ، یم نهناروغه دګیلې هم یې کې برخه دغه په اوباید کړي ډیرڅه دوی و، ځواک حاکم یو کې سیمه په تل دوی ګواکي چيتورنوي خبره مانا بې دایوه ، ته نورو هم اونه کړي څه ته ځان نه پرمهال حکومت دخپل برعکس خودوی پریښی، وای نهځای له کیسه تیره پرما یوه دلته ، وهي ورباندې شخوند سره رحمٔي بې خورا په پردي او خپل یوشمیر هم اوس چېده خبرې اوږدې سترګوتورو د دکرزي چې سره مسوول یودولتي له کېمې هندوستان په ، رالیکم اړونده سرهموضوع په کې کتنه لومړۍ په وه لیوالتیا فطرتي خبره دچا خبرې سروپایله بی ضد دپښتنو چې مسوول دولتي دادرلودې ، لري اودریځ ځای قوم مهذب دیوه پورې تراوسه پښتانه کې هندوستان په « : چي وکړه داپوښتنه سره جدیتخورا که او وو واکمنان که هغه پښتانه خودافغانستان شي کیدای دویاړبلل والی شته تاریخي یي اوهم فرهنګی یېهم ورته مي اورښتیا وخندل ماورته ؟ وي څه به المل ددې ... دي برخې بي څخه ځانګړو دغو له اوسیدونکېعادي توپیرلري برخوکې نوموړو په سره هغو له دافغانستان هم رښتیا په پښتانه دهندوستان ...صاحبه : چي داسېوویل پیاوړی پښتنو دهندوستان ، دی فرهنګ دریم او واک دویم ، اقتصاد یی لومړي دي معلوم هم الملونهاودهغه د هم روپې عادي ورکړې راکړې د چي ان شوي پرواک چي کله درلود، وه والړه پرې یې ستنه ژوند د چیاقتصاد واک د و قوم جوړونکي برخلیک کې اوږدو په دتاریخ کې ٓاسیا په دوي چي دې په درلود هم یی واک ، وې زروسرو چاپیریال او حالت یوه داسي په دوی هم لحاظ فرهنګی په ، پوهیدل توګه هراړخیزه په باندې اهمیت په کاوځوا دغودریوتوکو له دوی نو ځکه ، وه ګرانه استوګنه اوپوهې وړتیا فرهنګي پیاوړې یوې له بې هلته چې اوسیدلکې ، وې منلې ستنې واکمنۍ دخپلې یی اوهغه درلودل یې توکه دری دغه داچې وومانا شوي مل سره وړتیا لهاودهغو دیوهحقیقتپهتوګهدامنلشوېدهچېپښتونپههندکېهمیوشتمنو،ه مواکمنواوهمپهفرهنګیوړتیا داسمه پښتون کې افغانستان په خو . کاراوه خپله په او و خپل هم یې قلم و، انسان شوي روزل او شوی لویسمبال دهچيتلواکمنو،واکیېالره،اقتصادیينهالره،اوقلمییهمنور وتهسپارليوچېهغهترډیره
[COLOR=rgb(0.000000%, 0.000000%, 100.000000%)] www.Larawbar.com [/COLOR]19
کې جګړه په اپارتاید فرهنګی د وړاندې دپښتنوپه قلم هغه مو سره حرامۍ نمک په او واستتاسو(غیرپښتانه) همدادهچيننتاسوجنابهموایاستچيدغهاوهغهپښتونیوشانودهن هدهکړېاویوشاننهکاراخیستیدی. و واکمن هم پښتون چې دې له سره کې افغانستان په چي شوی المل ددې توپیر لوی دغه امله همدې له ،وو کې افغانستان په وړتیایې هغه کارولی لپاره شته خپل او هویت دخپل هندکې په دوی چي تګالره دایميخوکومه له زبیښاک او ستم د اوژبې فرهنګ پردي د ته اپارتایداوده فرهنګي د نومونه نوې په یا او ستم فرهنګی اوږدهدیوه . شوې برخه ورپه ده نهامله نورې هغه چي وړتیاووته هغو قوم دخپل چي و څوک لومړني رشاد عالمه پښتون چي داوه موخه مو کیسې دغېله انساني یوه او جریان دیوه توګه، په ضرورت تاریخي دیوه وې پاتې الونیا څخه ځواکونو رقیبو او قام دخپلدده توګه شعوري په وروسته خوبه درانه یوه له ته هغو یې ټول موږ او کیښودې کې مخ په نړۍ او زموږ توګه پهرسالت پښتو، ، وو واره خواره هنراومعنویات او علم دپښتون هغوکې په چې وویل او ولیکل ژبو دریو په هغهځیرکړو. او دهند ، دي ورک قومونوکې دریو ژبواو دریو دغو په اوس همدا قام دده چې ځکه اردو او فارسي –دری ، پنجابی ، بنګالي لکه ژبو ییزو نوروسیمه او هندی اردواو په پښتانه اتراپردیش او پنجاب دسنداوپاکستان ، شوي ورډوب کې فارسی په اوسیدونکي ښاري زیاتره ایران او دافغانستان ، دي ورک کې مرهټی ،ګجراتی ایرانی مي کې تهران په دي. سراخیستي په باران او باد تفاوتۍ بې او علمٔي دبی ، لري ژبه چې بیا پښتانههمداسي ن پنبتو{پ این که بگویید برایم لطفٓا ( : چې ولیکل راته کې وختو نژدې دې په دی بارکزی پښتون ٓاره له چېدوست بتو}چهسانزبانبودهاستکهنیاکانمانبآانصحبتمیکردند... )
کهپښتوپرزماددغهدوستاحساسژوندیدی،ځانبیاهمپښتونبولي، خوپهدییېبیاسرنهخالصیږيچې چې ده غمیزه او تراژیدي یوه داخپله ، ښکاري ورته ن) (ب او دی ګران ته ده وینګ نودهغه شي ولیکل باندې(ښ) اردو او هندي د کې پاکستان او کې هند په نن ، ده شوې تپل او شوې زغمل اوږدوکې په تاریخ د باندېپرپښتنو بیاهم یې المل چې . دي او وو پښتانه نومیالی ژبې دري د کې افغانستان په ، دي پښتانه ساالران اوژبومخکښان انساني څرګند یوه خپل د غورځنګ دهغه او رشاد عالمه چې هغه اودی و والی نشته مبارزي دهغې کې الره دغهپه . ده دریدلې ټپه په امله له کمزورۍ دپښتنود خپله په اوس او کړه پیل را عصرکې خپل په توګه پهحق او دوستانو زموږ هم اونه خبروو پرې موږ نه پورې وخته تردغه چې ٓاشناکړو سره نادراتو داسې له رشاد عالمهموږ ؟ ده څه خبره چې داراښوده ته موږ نیته بده له یا او ښه له دواړودښمنانو زیات خورا اړه دغه په کې هندوستان په وخته تردغه چې ده داسمه ولیکه، اثر نومی پښتانه لودي رشاد تهموږ دپښتنوددغو رشاد موږ ووخبر، نه څوک باندې راز دغه په کې افغانستان په چې مرغه بده خوله و،کارشوی عالمه زه ، وې کړي ترسره ته بشریت کې برخه په اوپوهې دعلم هغوی چې خبرکړو څخه کارنامو هغو لهنومیالیو نه کې افغانستان په کارنامې فرهنګي دهغه او برم پښتون چې وهڅولم المل دې په یوازې ته هندوستانرشاد واقعیت یو اودا ، دي پاتې ناویلي هم تراوسه ډیرڅه هلته درکوي، وخت کې برخه دغه په څوک نه او شېموندالی کارنامې لویي غوندې سینا این لکه کې طب په بهوه میا پښتون چې ولیکل ورته مې یوځل یم، مرهون یې زهو، پوهیده باندې ادبیاتو او طب ، نجوم په سینا ابن که ولیکل ورته ما ترهغوچې کیده باورنه دده خو ... دي کړېترسره اوزما پوهیده باندې ژبو ټولو سانسکریت او پښتو ، فارسی ، عربی په ، درلوده کاروایی مټ کټ هم بهوه،میا وکړه. ستاینه یې هڅېددغې
[COLOR=rgb(0.000000%, 0.000000%, 100.000000%)] www.Larawbar.com [/COLOR]20
داسې دیوه هم تراوسه موږ ورکړ، شعور پیژندنې دځان ته پښتنو رشاد عالمه چې کړه یاده را دلته دې په مېداخبره مود به خو ترلږه لږ نو خبروای اوکه یوخبر نه شي کیدای انډول سره سینا این له چې باندې والي شته په پښتونلوی په کارونه دده کې برخه په دطب ، نومولی سره نامه په نومیالي دده څانګه یوه کې برخو طبې پوهنتونوپهاوسنیو په نومیده بهوه میا عالم پښتون نومیالی دغه وو، نه اونوروکم سینا این لکه کسانو ترنومیالیو کی وختخپل : کړم ډاګه په دي تړلي سره برکت علمي له رشاد دعالمه هم هغه چې توګه لنډه په یوڅوټکي ته تاسې غواړم اړهدغه
له وزیر دهغه کې زمانه په دسکندرلودي او طبیب او لیکوال ژبې دفارسی ) هجري ۱۴۹ ( وفات میابهوهپښتون ، فرشته تاریخ ، اکبري طبقات ، لکه کتابونه مهم کې وچه نیمه په دهند باب په دده و، څخه فضالو او علماوولویو په دی چې دې له سره ، شوی پاتې دي نه خوله پټه هم نور لسګونو اوپه وهند پاکستان مسلمانانتاریخ هغه په ان یې اړه دغه په او درلوده اومینه لیواتیا ځانګړې یې سره اوطبابت طب له خو و نابغه کېبیالبیلوعلومو باندې لوستنه طب هندی په ده چې و همداټکی ) است مفید انسان برای طب علوم همه درمیان ( چې ویل کېوخت طب هندي چې یې ته طب ) (ایرودیک او کړ، پیل کار اوڅیړنې دمطالعی وو کې سانسکریت په ٓاثاریی زیاترهچې [COLOR=rgb(100.000000%, 0.000000%, 0.000000%)] چې و طبیب لومړنی دي[/COLOR] کړ. پورې الس کړه زده په علم ددغه خوایې بلې اوله وکړه پاملرنه خوا یوې له کیدهبلل [COLOR=rgb(100.000000%, 0.000000%, 0.000000%)] کارنه کې هند په طب یوناني چې ویل اوویې ورکړه دانظریه اړه په دطب کې هند په یې کې ترڅ پهدخپلوڅیړنو په پوهان ٓاري هندي یې کارلپاره ددغه شي. کړل پورې الس باندې وده په طب دهندي خپله په دلته باید ،ورکوي اوطبی څیړنې خپلې دوی چې داده خو جالبه ، وکړې څیړنې ګډه په کې برخه دغه په یې څوکاله اوکارواچول طب په چې و طبیب لومړنې میابهوه ، دي هم ازمایلې عمال تنوباندې اووسوه یوزر په کې وخت خپل پهمطالعات باید ګډه په چې وګمارل ته دې سره ځان له یې طبیبان ډله یوه داچې مانا ، کړه خالصه الره څیړنې ییزو دډله یېکې [/COLOR] په چې شو طب سکندري یا الشفا) معدن ( نامتواثر یې پایله دڅیړنو مودې اوږدې دیوې چې ،[COLOR=rgb(100.000000%, 0.000000%, 0.000000%)] وکړي تحقیقیو [/COLOR] تالیف او بشپړ سره تحقیق او تجربو عملی ، ژباړې په مرسته په پوهانو اسالمی او دهندي کې کال هجری۱۰۹ په دناروغیودډولونو ، اودرملنې دعالج اودهغو دناروغیو څیړنو، دطبی ، دی څپرکې ) (۹۱ ټال ټول چېکړشو. [COLOR=rgb(100.000000%, 0.000000%, 0.000000%)] (*)[/COLOR] ...» لري څرګندونې اوږدېاړه
[COLOR=rgb(12.200000%, 28.600000%, 49.000000%)] په چې دې له سره ، وه شوې اولیکل شوې باندې پرپښتو مرکه لومړنی او نسخه پڼولومړی ملیندا د چې کړه ګوته راپه رشاد عالمه تهموږ دغه لپاره ځل دلومړي موږ داچې هغه وړوو دپاملرنې لپاره زموږ چې خوڅه ، وې شوې وړلیکنې دپاملرنې هندکې په کې برخهدغه کړې جوړې امپراتورۍ لویی کې زړه په دٓاسیا یې یومهال چې قام هغه ، پیژاند نه یې ځان چې قام ویده خبرکړواوهغه ورباندې پوهنومیالي هرڅهیېوې،اوسپهدېنهپوهیدهچېدیڅوکدی،مامخکېاشارهوکړه، چېلهلیکاولوستهدومرهلرېپاتېکړلشویوچې اوسلهیادهایستلیوو،اولکهکوڼاورونډدجهلپهیوهتورتمکېدا سېلویدلیوچېنهچاخوځولیشواونهیېلهخپلجهلڅخه شو. کوالی خوا پریوهځان [/COLOR]
[COLOR=rgb(12.200000%, 28.600000%, 49.000000%)]------------------------------------------------------------------------------ د چې وای کړی همت دا مقاماتو دولتي او پوهنتونوعلمي ٓاباد یاجالل کندهاراو که چې وای پرځای ډیره دا به اړه دغه په : وړاندیز(*) سینا ابن د اوس پوهنځی طب دکابل چې لکه نامه په ) انستیتوت یا پوهنځي طبي (میابهوه د یوه څخه پوهنځیو طب کندهار اوننګرهار دلته داوړاندیزځکه ما وې. نه کمې سینا ترابن کې وخت خپل په څیړنې طبي عالم پښتون ددغه چې ځکه ، شي ونومول یادیږي نامهپه دا چې شول کوالی ما وکړي، کې ترڅ په غوښتنې یوې د څخه ولسمشر له توګه ییزه ډله په هیله دا چې ، وکړ نامه دمسوولینوپهدپوهنتونو خلیلی یاهم او صاحب رشال ما له به موږ « : چی وایی وانه ته را چي ډاریدم خو وای کړی هم ته یون ګران یا او صاحب هیوادملوړاندیزمی وکړو....» پرې مشوره سرهصاحب [/COLOR]
[COLOR=rgb(0.000000%, 0.000000%, 100.000000%)] www.Larawbar.com [/COLOR]21
انګریزی ) ترنګنی راج ( تاریخ مهم دکشمیردخورا او عالم نامتو دیوه دهند ټکی دغه ته موږ رشادعالمه : وو لیکلی پنډت راوپیژاند، پربنسټ دیادونې سیتارام پنډتژباړونکی
The most famous of the Indo- Greek dynasties of Gandhara and the Punjab were Appollodotus and Menander. They conquered a great part of India. Strob tells us that Menander “conquered more tribes than Alexander” and among his appears in Indian tradition as king Milinda who became a convert to Buddhism. His dialogue with the celebrated Buddhist Philosopher Nagasena is known as the Milinda-panho or Questions of Milinda the milinda panho was originally written in old Pushto of which no copy is now extant: it is, however, preserved in Pali in Ceylon, Burma and Siam and the earliest extant Pali copy of the 4th century A.C. was discovered in a Buddhist shrine in Japan. Buddhaghosa repeatedly refers to this celebrated dialogue as an authoritative work though not in the canon. After his death, Menander appears to have been treated with honor which recalls the passing of the Blessed One. According to Plutarch “when Menander, one of the Bactrian kings ,died on a campaign after a mild rule, all the subject towns disputed about the honor of his burial, till at last his ashes were divided between them in equal parts.”
[COLOR=rgb(100.000000%, 0.000000%, 0.000000%)] (Ranjit Staram pandit ,RAJATARANGINI English translation ,New Delhi 1977 ,appendix 1p 745) [/COLOR]
لیکوال دنومیالي ) پښویې یا پوهنې (ویی کرڼا ویا دلومړي کې نړۍ په موږ لپاره ځل دلومړي پوهنيرشاد کړو، ٓاشنا سره اوموضوع نامه له ) درسونه اته یا څپرکي، (اته ادهیای اونامتواثراښت نامه له پاڼنېمهارشي ، وکړه یې څیړنه پرتلیزه اودهغو کړل ګوته په ویی پښتو اثرکې نومي ادهیای (اښت) اشت دپه دهغه رشادعالمه سره پوهانو زیاترو له لحاظ علمی په چې واړوله ور ته ناویلیو هغو یې پاملرنه دپښتوپوهانو چي کارواوداهغه له ژبو او ادبیاتو ، ټولنې دهندي چی وه هڅه دویمه وروسته البیروني له کې برخه دغه په پوهنه رشاد ، وېناحله وړ دپاملرنې یې ډګرکي په څیړنو دعلمي چې ویستی را خبرې اونوې څه نوي سی دا پیړۍ شلمه په یې څخهپرتلې شو، ورپام ته پښتووییو ېې کي ادهیاي اښت په چي شوه الرښود یو کې برخه دغه په پوهنه رشاد درلود.اهمیت کومه له ته ژبې سانسکریت اونور ) (لیکل لکه ٓاشناویي شمیرنا یو چې پوهیدل نه دې په پوهان هند پورېترډیرو سره اوقوت برالسي ټول خپل په سانسکریت چي کړه خالصه الره دا کې برخه دغه په پوهنې رشاد ؟ ديورغلي . دي اخیستی جوړښتونه او ویی سلګونه په څخه پښتو لهبیاهم کې ادهیای اښت په ني دپاڼي " : وکړ داسې اړه دغه په مخکې کلونه پیل څیړنې دخپلې اړه دغه په رشادعالمه مقاله دغه په غواړم زه دي ب با بڼه اوښتې لږه اویاپه (عینٓا) مټ کټ پښتوکې اوسنۍ چي سته کلمې داسېځینې [COLOR=rgb(100.000000%, 0.000000%, 0.000000%)] ) ۴۱۹مخ ، کال ۰۱۹۱ ، ټوک ۰ څیړنه لغوي ، رشاد عالمه ([/COLOR] ..." کړم وړاندې نمونې څو دهغوکې وروسته څیړنې دغې له ، دي کړي تشریح توګه مفصله په ویی ) (یاڼه او ) (هل د کې مقاله دغه په رشادعالمه او سانسکریت له چي ده ژبه لرغوني پښتویوازنۍ چې ومنله باندې پوهانو هندي په داخبره پوهانویوشمیرنورو اغیزه باندې بلې پریوې یي کې برخو بیالبیلوګرامري په او وه ژبه ژوندې کې وخت یوه په سره دواړو فارسيزړې ده.کړې خپلو په داټکي لپاره ځل دلومړي ده ، وښوده ونډه اوپښتنو افغانان د کې وده په دهندپوهني ته موږ رشادعالمه دلوستلواو دهغو چې دي پرتې کې منابعو هندي او هند په منابع تاریخی دپښتنو چي کړ ګوته په کېٓاثارواوڅیړنو البیرونی ابوریحان لکه کې برخو بیالبیلو په دهند چي و لیکوال لومړی دی شي. برسیره را باید کې ترڅ پهڅیړلو وړاندې په جهان او دځان میراث هغه ) پټانانو ، پښتنو قوم(افغانانو- نومیالي ددغو دٓاسیا یی هلته اووګرزید ، ښکاري وړنه دباور لپاره ستمودښمنانانو اوفرهنگ استوګنو) د(نا قوم ددغه هم تراوسه کړچېرابرسیره یې باندې وچه پرنیمه دهند چې هغه اوخبرکړو، برالسي پرهغورښتیاووباندې کې برخه دغه په موږرشادپوهني وې. درولې ماڼۍ دنګې داسطورو ژواک او واک ددمتمدنوپښتنو
[COLOR=rgb(0.000000%, 0.000000%, 100.000000%)] www.Larawbar.com [/COLOR]22
ادب دهنر، زموږ عصرکي خپل په رشاد عالمه چې وکړو اشاره ته ټکي دغه باید کې پایله په بحث تیوریکيددغه تاریخی لویه کې کولو ژوندي را په غورځنګ فرهنګی ادبي دٓاراستوګني هیواد دغه د کې برخه په فرهنګاو فرهنګ او ژبې ، ادب ) (پښتني پرافغاني لپاره ځل دلومړي یارانو دده او ده کړ، ترسره رسالت او دندهاوعلمي پرګنو(اپوکینو، ٓاراستوګنو د افغانستان او ،خراسان ٓاریانا اود ورساوه ته پای دور ستم او تورتم دباندې له یې هنګامه اواخالقي انساني چې کړلکه یو بهیرسره نړیوال هغه له غږ خپل یې پلوۍ په ) پښتنو او ،افغانانو دغه به نسلونه نوي زموږ چې هیله دې په ، کړ جوګه دبریاوو ځان یی کي برخه هره په او وه شوې خوره ا ترٓاسیامریکا څوددغه ورسوي ته پوړۍ هغي دلوړتیا فرهنګ او دتاریخ ولس ٓاراستوګني افغان او دپښتون مشالروښانه . شي ) وینه په زړه د مینه ( ته افغان هراوسیدونکيهیواد نه نامه دغه په هغه زه نو ځکه ، بللي البیروني پیړۍ شلمې د حبیبي عالمه ، رشاد عالمه چې دې له سره هرډولپه دخپلوڅیړنوپه کې وخت خپل په اړه په اوادبیاتو مذاهبو، ، انسابو ، دتاریخ ده چې میتود خوکوم ، یادوالیشم او صالحیت ، بوختیا دعلمي دهغه نوزه ځکه لري والی ورته سره البیروني له حده ترډیره هغه کارولی کېترڅ پوه معاصر یوه دهغه اړه په دالبیروني هغه چې رسوم ته پای کیسه پرهغه پای لکچر کالنی دغه خپل د اړه پهتالش . کوي برابرتیا هم سره حاله له رشاد اودعالمه دهلیکلې [COLOR=rgb(100.000000%, 0.000000%, 0.000000%)] له هغه یاقوت چې ده کړې ن بیا واقعه حیرانونکې یوه دوخت وفات د الولوالجی عیسی بن علی ابوالحسن فقیه« نقل څخه الستورکتاب) ( له بغدادی یعقوب کثیربی قاضی اوهغه ده اخیستې څخه النیشاپوري محمود بنمحمد : ده اوریدلې څخه خولی له ابوالحسن دفقیه واقعه دغه یعقوب قاضی دهکړې وویل ته ما یې کی حال همدغه په بندیدله سینه یی ځکه وهلې سلګۍ چی ولید هغه ما ، ورغلم ته ابوریحان زه(( ورته الرې له شفقت ماد ؟ وو ښوولی ډول څه په حساب ) اناګانې دموردخوا (یعني فاسده دجدات ورځ یوه تاجی وویل:ٓایاپهدغهحالتکېدرتهوښیم؟دهوویل:"هوپهدغهوختکیر اتهوښیهزهچيددغېمسلیترزدهکولو بیان ورته مساله هغه ما " والړشم څخه دنیا له جاهل باندې هغې په چی وي ښه به ته هغه نسبت پریږدم دنیاوروسته والړم اوباندې شوم رخصت ورڅخه زه بیا وروسته تکرارکړل یي هغه وو ښوولي ورته ما چې څه کړه یاده په اودهکړه شو). رخصت البیرونی یعنی ( شو ترغوږ ٓاوازمې اومصیبت ژړا د چی وم الرکېالپه [/COLOR]
[COLOR=rgb(100.000000%, 0.000000%, 0.000000%)] » ۰۲۱ ص ۰۱۹۴ کابل عارض عبداالحد ژباړونکی ، البیرونی ، برنی سیدحسن« [/COLOR]
وکړاو خداپامانی سره زیرمې پراخې یوې همداسې له دپوهې مخکې کاله اووه څخه نړۍ دغې له هم رشاداوعالمه شو.رخصت . ښاده یياروا
توباردیر چون کسی رد بیا ظفر چرخ که دوربایدبسی
پای
کاناډاادمنتون Rasidan_g@yahoo.com
[COLOR=rgb(0.000000%, 0.000000%, 100.000000%)] www.Larawbar.com [/COLOR]23
او (ادبي) نوي دیوه پیړۍ دشلمې کې ادب افغانيپه پیالمه اوپاڅون خوځون(فرهنګي)
[COLOR=rgb(100.000000%, 100.000000%, 100.000000%)] رشید دوکتورعبدالخالقپوهنوال [/COLOR]
[COLOR=rgb(0.000000%, 69.000000%, 31.400000%)] ۱ [/COLOR]
[COLOR=rgb(100.000000%, 0.000000%, 0.000000%)] لهروحسرهمیالوشي. اوزماروحبهزردلویچیف زمازویه،زماتندمځکېمورپهلورورګرزي« ددویسترګېتاتهديچې ددغوخلکومشریې، تهکلهچېزهوالړم،دخپلهیوادپهاړهدېسوچوکړه، چېستاپالرکلههمخپلهیوادنهديپلورليتهبایدخپلغوږونهپټو نیسېالرښونهیېکړې،پهیاددېاوسه ،پهیوڅونوروکالوکېبهستاشاخواپهسپینووګړو،کلهچېتهدخپل کوردپلورلوالسلیکتهوربللکیږې [/COLOR]
[COLOR=rgb(100.000000%, 0.000000%, 0.000000%)] . دي نیولې سترګې ته خاورې دغې ستا دوی ، وي ډکهباندې دپالراومور نیولی، کې زماوصیتکلههمهیرنهکړې،دغههیوادستادپالرتنپهخپلهغیږهز مازویه! [/COLOR]
[COLOR=rgb(100.000000%, 0.000000%, 0.000000%)] .» پلورې ونه کله دېهډوکي [/COLOR]
[COLOR=rgb(100.000000%, 0.000000%, 0.000000%)] پرشیبه][/COLOR] دځنکندن پالر جوزیف چیف[د
اودهغوی والي دشته څیړنودیوشمیرلرغونوملتونواوفرهنګونو اوفرهنګي علمي کې ترڅ په اودهغې پیړۍشلمې لویه خپله کې برخه په ساتنې دخوندي هویت دملي نو ملتو دبیالبیلو کولواو راژوندي دبیا ارزښتونو کلتوريد چې وایسته الره لورخپله دبریوپه هم ډیروهغوولسونو کې برخه دغه په ، کړه ترسره توګه علمي په دندهاوجوړونکې لرې څخه رمز تاریخي دغه له والي شته دخپل او هویته بې پلوه اوتاریخي فرهنګي له کې ترڅ پهدبیالبیلوعواملو یې یوازې نه چې وو راوستي الندې اغیزاوستم ترخپل دومره هستیو فرهنګی دنورو یاداچې او وو شوي کړلپاتې هغوتیرو خپلو په دوی نه ، وې ددوی نه دا ګواکي چې ښکاریدې ورته داسې هغه وو،بلکه خبرنه خپلوهغوڅخهله شو. تړالی ځان المل اوبل یوه په هغوسره له یې نه او وو تړلي سره لهپورې
لویه برکت په دخپلونویوڅیړنو پرمختګ تخنیکي او علمي پیړۍ دشلمې هم ملتونوسره شویو کړل برخه دغوبېله توګه شعوري په لوریې په دهغوی او وروهڅول لور دخپلوتیروپه یې وروسته نسلونواوپیړیو له او وکړهمرسته کړل.متوجه فرهنګی ځاني د کې ترڅ په موخواوهلوځلو ښکیالکي دخپلو یوشمیریرغلګروقومونو چې وه هم دا خبره یوهدلته چې داوه اویوازې یوازې موخه یې څخه هغو له چې کړل راپیل هم وړه اوکړه پیرې داسې لپاره اوبرالسیلوړتیا ،ماناداچې کارواخلي ګټه په دځان هم وسیلوڅخه معنوی له خاطردملتونواوقومونو په اوبادارۍ دبرالسيدځان چې لري داحق پلوه اوپوځي مادي له یوازې نه دوی چې داوښیی ملتونوته محکومو هم مخې له دهغو ان بایددوی برالسي ځان باید پرهغوی چې لري واک او داچانس دوی هم توګه معنوي په چې ان ،بلکې وي برالسي باندېپردوی تیرې اومعنوي مادي خپلې له اوس چې اوهغوی محکومان باید مخې له برالسې مصنوعي دغه اودخپلوښیي . وي خادمان اوددوی نوکران ددوی باید شوي برخې بې او شوي لرېڅخه
ګواکي دوی چې زغمله پرهرچا زور په اوهم پټوسترګو په داهم الندې ترسیوری وړو خپلودغوناوړوکړو ددوی
[COLOR=rgb(0.000000%, 0.000000%, 100.000000%)] www.Larawbar.com [/COLOR]2
په کله کله هغوی دي، کړي ورډالۍ او ایجاد ته نړې دغې دوی اوهرڅه دي پاسوال او بنسټوال دتمدن پرمخدنړې کړی انکار یې وړتیاوو فرهنګي او وړو کړو له انسانانو دنورو ان چې ورګډشوي هم افراط په دومره کې برخهدغه داچې یوازې نه هغوی دي. شمیرلي او درولې یې کتارکې په څلوربولو اود ایستلي دایرې انساني له یېاوهغوی ، بدمرغۍ نورې او ژبنې ، قومي ، نژادې یې کې ترڅ دغه په بلکه ، بادارګڼلي مخې له وړتیا دتمدني یېځانونه له هم یې دهغولپاره او کاراخیستی وې توپیرکې په تل سره قانونمندۍ له اوخلقت والي شته دانساني چېهغه پهخپلفکراوخیالجوړهکړېقانونيوړتیاپهګوتهکړېده.خپلېخو ښېسرهسمه مخامخ سره بریاوو نویو او وړو کړو نویو له برخوکې ډیرو په یې بشریت چې دې له سره تمدن پرمختللياوسني و نه مطلبه اوبې ٓاسانه دومره هم خوخون لوردغه په پرمختګ د چې باسو ونه یاده بایدله داهم یې کې څنګ پهکړخو ځلوي. ځان ته موږ سره څیرې ظاهري خپلې په اوس چې لکه دياونه اوله هویتې دبې سیمواووچوکې ډیرو په پرمخ دمځکې بشریت هم اوس سره وړتیا ټولې خپلې په تمدناوسني تر بشریت کې دوره په ښکیالک دانګریزي یوازې ، دی کړی ورمخه او درولی پوله په دبیلتانه سره اصلخپل ددغو څرګنده په کې وخت یوه په هغوسره له ،چې دي بایلولې کې اوبل ځل په ژبې دانګریزي ژبې زیاتېڅلویښتو اوانساني فرهنګی ددغه پورې تراوسه چې ، دي تللی منځه له ډولونه دهنرټول او ادب ، ،تاریخ فرهنګولسونو نه ترلږه لږ چې ناګاراچولي داسې یې ځانونه او ټیټوي سرنه دبښنې وړاندې په دبشریت عاملین ناورین اوڅپاو . ورکوي اجازه ته نورو اونه کوي ورته اشارهخپله
او والي دشته ملتونو دډیرو خاطر په برالسي صنعتي دخپل کې پیړیو دریو وو د تیرو په ښکیالکلویدیزفرهنګي
دوی ، دي فکرکې په تراوسه یې اونه کړه ونه پروایې بربادۍ او دورکې دهغو ، ساته ونه خیالهستیو
، کړل برخې بې څخه جغرافیو خپلو له یوازې نه کې ترڅ په دجګړو ولسونه زیات دنړې الندې وزرو تردلویدیزتمدن
له یې دوی ، شي پرې سره اوتیرمعنویت ټاټوبي لرغوني خپل له یې اړیکي باید چې ناچارکړل هم یې ته دېبلکه
برعکس ، وکړي درناوي ته اومعنویت مذهب دهغوی چې پرځای ددې ، کړل پردي څخه اوباورونو ګروهوخپلو
زیات امریکا شمال ٓاسیا، دجنوبې ، پرومنل یې هغه اوخپل وساتل لرې پخوانیوارزښتونوڅخه خپلو له یېهغوی
دایجاد، یې دوی چې څه اوهغه شول پردې ګروهوڅخه لرغونو خپلو له معامله ظالمانه دغه په ولسونهٓاراستوګني
په امتیازاتو مادي او سیاسي دخپلو یې عقیده خپله واخیستل، ترې ګرده یې هغه ، درلود ویاړ لنې اوپانمانځنی
دزرګونو دلته چې دحیرانتیاوړده دې په داخبره لپاره بشریت دخواخوږي دنړۍ اړه په ٓاسیا دجنوبی ومنله.زورپرې
جدي دیوې کې پیړې شلمه په ښکیالکګرو متمدنو نامه په تش دغو ) (بودیزم تګالره باوري لرغونېکلونو
چې کې پیړۍ دغه په لپاره اودهغې ونیوه الندې ترالس واړوي یې عیسویت په باید چې توګه پهمسالې
په او کارشول په الس باندې توطیي یوې په خورکړ خواته هرې نامه په حاکمیت انساني د شعاریېدموکراتیک
دوی چې ویل ونه دا کې باره دغه په هم هیچا چې واچاوه ته منګولو دماتي بودیزم یې سره سترګۍ سپیندومره
[COLOR=rgb(100.000000%, 0.000000%, 0.000000%)] (*)[/COLOR] کوي؟ پورې باندې سترجنایت دغه په الس وړاندې په تمدن لرغوني اویوه معنویت دیوه الس لوی پهولې
--------------------------------------------------------------- [COLOR=rgb(12.200000%, 28.600000%, 49.000000%)] هیرودنکې نه او درنې اړولو او دورکې مرسته په واکمنانانو خپلو د کې وخت خپل په پیروانو ددوومذهبو اړه په دبودیزم کې ٓاسیا جنوبی او هند په(*) ) فلیپین ، کوریا جنوبی ، ګانګ هان ( ٓاسیا جنوبي په عیسویت کې وخت معاصر په او هندکې په هندویزم کې منځیوپیړیو په کړې کاروایۍناوړې . هیوادوکېاونورو [/COLOR]
[COLOR=rgb(0.000000%, 0.000000%, 100.000000%)] www.Larawbar.com [/COLOR]3
ولیده سترګو په غمیزه یوه داسې وړاندې په معنویت دخپل عصرکې متمدن دغه په دتکنالوژۍ بشریت ، هرډولپه
چې انسانان اوڅومره کړه ترسره خودوی ، وه نه برابره سره شان له دبشریت پاڼوکې په دتاریخ دملتونو تراوسه،چې
. شوي قرباني وو نه هم کې پیړۍ یوه په دومره ، شول قرباني ٓاز او حرص ددغه دښکیالکګرو کې پیړۍ دغهپه
چې دې له سره پیروانو اوپوهې خودعلم کړ، باوروترسره دموکراسې په نامه په یوشمیرتش داکار چې دې لهسره
خورا په (پوهانواومفکرینو) رښتیانیو دغو چې څه کوم کړ، نه بدرګه عاملینوسره له شودهغو تمام ورتهډیرګران
اوغمیزې تیروتنې هغه یې وړاندې په شمیرولسونو دزیات دنړې چې داوو هغه ساتل ونه کې زړه په سرهشهامت
بشري دیوه وی کینولي پرکرسی توګه په دوکتورینو دخپلو تیوریو اودهغو ځواکونو ښکیالکې وخته تردغهچې
په دتحقق افکارو ددغو چې نیتونه شیطانی اوهغه راوایستې، ډګرته افکارو دعامه توګه په تیري اوناورین
. کړل رسوا او ډاګه په یویو سره یوه له کوله پرزورواکمني دتوپیرونو باندې ژوند پرانسانيخاطریې
هغه کړه مخامخ سره هیښتیا اوڅرګندي بدلون څرګند یوه له هم رښتیا په یې نړۍ چې کې ترڅددغوڅیړنوپه
اوسیدونکو)دٓاراستوګنو(اصلي
Native people
، شونیوالی نه تماس چا سره هغې له پورې تراوسه چې وه توګه په واقعیت داسې دیوه څیړنه داندوژوندولسونو دغه اوپه وکړه پاملرنه توګه په اواړتیا حقیقت دیوه دزمان کارته دغه اندو روڼ او لیکوالو پلووپوهانو،خورښتیا . کړل ونډه ته کولو ډاګه په مسوولیت انساني ددغه مخې له رسالت یوه د ځانونه یې کېترڅ امریکا له پرمخ مذهبیونودنړۍ متعصبو او واکمنانو ظالمو دوی د چې ومنله داخبره سپینومفکرینوهماروپایی یې سره هغه په وچې خورکړی هم یوجال داسې دنیرنګونو وړاندې په دبچیانو دٓادم پورې ٓاسیا او ترافریقارانیولې کړي برخې بې هستیوڅخه او وړتیاوو فرهنګی اوان حقونو معنوي او مادي خپلوروا له ولسونه شمیر زیاتدنړۍ ولسونو مظلومو د نسلونه ددغوظالمواوسني باید چې دی وخت ددې اوس چې وویل داهم دویول، په څخه هغوی له امله له پایملوپلرونو حق او ظالمو دخپلو اوباید ووهي ګونډې وړاندېداوسنیونسلونوپه بښنه نړیواله امله له جفا ضد بشریت تورې ددغې لپاره تفاهم دیوهراړخیزانساني کې نړې پرمختللېاوسنۍ وغواړي. کې وچه په دامریکا تیره په لویدیز په ، اوده وه ستونزه نړیواله یوه اوستونزه مشکل ٓاراستوګنوولسونود وې، ګاللې ورځې بدې ډیرې کې پایله په څپاوونو توکمود سپین غوښتونکو لوړتیا داروپایي ولسونوٓاراستوګنو ورواړوله خوا پرخپله پاملرنه ژوره علومو اونورو روانپوهنې ،بشرپوهنې، دټولنپوهنې مسالي دغې چېهمداوه لیکنې او خبرې علمي بیالبیلې بیلوبیلووچوکې پوهانوپه علومو ددغو باندې اړخونو بیالبیلو په کړکیچ ددغهاو کړې.راپیل
کې ترڅ دروښانولوپه غمیزې انساني ددغې چې وه داهم نیکمرغي یوه ډګرکې څیړنوپه او خبرو علمي دغود ٓاراستوګنوولسونو چې داو المل یوښه هم سره دوي له ، شول راپورته هم منځه سپینوله دبرالسویوشمیرخواخوږي یوه له کې برخه په پیژندنې او هویت دخپل باید چې کړ جوګه ددې ځان سره ډیرجرٓات په کې واټن زماني دغه پهځان
المل دملتیا دوی د جرات دغه ډول عمومي په ، واخلي لورګام په دخالصون وروسته ستم او ځنډاوږده . پرانیست څپرکې یونوی کې پاڼو په ژوند او ادب واردلویدیزد خپل په ژوند خلکواندوشواودٓاراستوګنو په خبره نوموړې کې اصل په خو کیږي ویله ټولنوکې ختیزو لویدیزاو په بڼه په دټوکې هم څه که خبره یوه اړه دغهپه
[COLOR=rgb(0.000000%, 0.000000%, 100.000000%)] www.Larawbar.com [/COLOR]4
انجیلونه سره دوی له ، راغلل مبلغین سپین چې کله (( : وایی چې داده ،خبره ده لرونکې اغیز درانه دیوه وارخپل )) ... مځکه سره سپینو اوله دي انجیلونه ٓاراستوګنوسره له اوس خو ، مځکه سره ٓاراستوګنو له اووو دنړې توګه هراړخیزه په چې شو بلالی انعکاس اوغمیزې درد ژورانساني دیوه داخبره توګه په رښتیا دقیقېدیوې ویل هرڅه چې اړه دغه په ماناداچې ، کوي څرګندونه وکړه ورته اشاره مو دمخه چې لکه ناورین بشري دهغهپرمخ هلته خاطر په کیدو برجسته د ولسونودمسالې (ٓاراستوګنو) دهمدغو ګردسره هغه ، کیږي ویل هم اوس یا اوکیدل بیالبیلو په دنړۍ ، ترڅ په پیړۍ دشلمې چې وه اوپوښتنه غږ انساني اوداهغه دي شوي ویل او شوي ترسرهاودلته ځواکوملتو، زور چې فرهنګیانو او لیکوالو اندو، روڼ ، استازو اوسیدونکو) دٓاراستوګنو(اصلي ، کېبرخو کړ. یې اوځواب واورید ول ژبوکړي بې او فرهنګه بې ، ملته بې ژبو اوفرهنګونو
[COLOR=rgb(0.000000%, 69.000000%, 31.400000%)]۲ [/COLOR]
په یوازې مساله دغه چې ده دا خبره وړ دپاملرنې بله یوه اړه په تیورۍ دعلمي ژوند اندودٓاراستوګني هغه چې ته مالتړلوري پیاوړي بل یوه بلکه ، شوه نه پاتې تړلې پورې چاپیریال سیاسي په حدهټولنیزاوترډیره او ،اړینې مهمې دیوې هم یې ډګرکې دغه اوپه ، ورسیده سره پیاوړتیا خورا په هم ول، ایجادیات هنري اوادبیات له سره انعکاس مسالې حقوقي - انساني ددغې کې هنراوادبیاتو په وموند، ځای خپل توګه په مسالېستونزمنې مسالې ددغې چې شو ویالی دومره خو ، شمیرالی شو نه و، کې علومو ټولنیزو په چې لکه شان هغه په چېدې ادبیاتوکې په موضوع نوموړې چې مانا دې په و، عاطفی اوهم ژوندی ترهغوهم هستونوکې ادبیاتواوهنرياغیزپه سلګونولیکوال په کې ترڅ دغه په ، وښوده وړتیا ذهنې او عیني خپله توګه په موضوع حیرانونکې او جالبېدیوې جاده اوکږلیچه اغزنه نوې دغه اوپر راوپړکیدل ژبوکې بیالبیلو په سیموپورې اونورو ترٓاسیا امریکا له شاعراناو قدمونو خپلودمونواو په اغیز خپل توګه په بهیر نړیوال دیوه وروسته دورڅخه زورزیاتي او ښکیالکي لهیې ویوست.باندې
کړي، ورمخه بهیرباندې نوی دغه پر خپلولیکنوکې په چې شول وکوالی سره جرات خورا په پاسوالو ادبدهنري ) ژوند اندو ٓاراستوګني ( موضوع همدغه پر شهکارونه ادبې سلګونو په کې امریکا خپله په او امریکا التینهپه اودهغې ) ٓاراستوګني ( موضوع همدغه موخه او ټکي مرکزي هغوکې په چې ، کړل ایجاد را داسېباندې وو. کرکترونهموضوعي
ټولنیز، دیوه شو، ته رامنځ توګه په حرکت ادبې شعوري پراخ دیوه بهیر دغه کې ادبیاتو کاناډایی او یی امریکاپه توګه په رنسانس ادبي نوي دیوه کې زړه په پیړۍ شلمې د یې نامه په اعادې بیا د محرومیت اوجغرافیایيتاریخی خپلواکه انساني یوه کې وچه امریکایي ټوله په خبره یې زر ډیره چې واړوله ور پاملرنه اوهنرمندانودلیکوالو بهیرباندې سراسري یوه په کې نړې ټوله په چټکۍ ډیره په بهیر دغه ځایه همدغه له او شوه هنګامهسراسري د په ددغوادبیاتویوپوه . ورساوه ادبیاتوکې په ځان یې ته پړاو (ژانر) ډول ادبی جالب دیوه ان چې داسېواوښت، غهاړهوایيچې:
[COLOR=rgb(0.000000%, 0.000000%, 100.000000%)] www.Larawbar.com [/COLOR]5
“I think one reason why Native literature is so interesting is that while it is based on very old traditions ,as a literature it is quite young. As are the authors .A high percentage of the writers that we’ve included are under fifty, many under forty. That contributes to the feeling of innovation and yet always with a sense of tradition.
[COLOR=rgb(100.000000%, 0.000000%, 0.000000%)](Native literature in English ,edited by Daniel and others ,Canada , 1948preface xiv) [/COLOR]
[COLOR=rgb(100.000000%, 0.000000%, 0.000000%)] دزړو ادبیات دغه چي دادی ، وړدي دپاملرنی او ډیرجالب ادبیات ٓاراستوګني ولی چې یوالمل ، فکرکوم زه« تر ګډون په زموږ سلنۍ دلیکوالو یې همداسي ، دي ډیرځوان توګه په دادپ دا ، کیږي رامنځ پربنسټدودونو شعور دودیز پر تل اندازې زیاتی تر یې هڅه نوښتي او احساس چي ، دي کې څلویښتو په زیاتره راټیټپنځوس [/COLOR]
[COLOR=rgb(100.000000%, 0.000000%, 0.000000%)] . ده والړهباندې [/COLOR]
یې اوهنرکې ادب په داچې اوهغه وه ډیرمهمه خبره یوه اند په کتونکو اوکره لیکوالو دنړیوالو کې برخه دغهپه : چې کوي اشاره ته ټکي دغه کې برخه دغه پوهانوپه چې همداده وموند انعکاس معنویت خلکو ٓاراستوګنوددغو
...yes I agree with you that the majority of Native writing has something that can be called spiritual.( Ibid p xiv)
[COLOR=rgb(100.000000%, 0.000000%, 0.000000%)] .» وبولو یومعنویت شو،هغه کوالی چې ده څه هغه ، لیکوالي ٓاراستوګنه ، یم موافق تاسره له زه هو،« [/COLOR]
پیړې شلمې چې دي خوله یوه سره ټکي دغه په پوهان ب اد او لویدیزټولنپوهان اوس توګه په فکت رښتیانېدیوه تراوسه چې درلوده داځانګړتیا یوه راوزیږولی هم ستونزې ډیرې سره خپلوښیګړو له یې ته بشریت چې دې لهسره اویانه داومنی ماسره له څوک ښایې ، وه پیړۍ مادي زیاته ډیره پیړې دغه چې داده هغه ده روانه لوري پرهماغههم ګواکي چې یم باورنه دې په زه ، ورسید زیان دروند او سخت یې ته معنویاتو دبشریت کې ترڅ په پیړۍددغې باندې دموکراسۍ نامه په تش امپریالستی اویا کمونیزم او سوسیالیزم لکه نظام یوه په المل دکمزورۍدمعنویت نه و، والړ باندې پالنه اوماده ایدیالوژي پانګواله ورانکاره په یې بنسټ پرهغونظامونوچې ، شي واچولور بی له یاهم او کمزوری واسطه په نظام دیوه باید هغه چې دی اونه و نه ارزښت ټیټ دومره هم کله معنویت چېداځکه ، بیاترکورنی ، رانیولی اواغیزه دریځ فردي له سیالي او مقابله وړاندې په دمعنویت ، شي مخامخ سرهپروایی داټول نړیوالتوب او ملت ، ټولنه ، کورنې ، فرد رسیږي. ته الملونو اواقتصادي سیاسي وروسته هغه له اوولسي . لري اغیز خپل خپل کې برخه دغه په اوهریویې وړدي دپاملرنې کې برخه دغه پهٓارونه ژوند یې لحاظ معنوی په ،خو پوهیږي هرڅه په ، لري هرڅه ، وشوه یادونه چې لکه دې له سره ټولنهلویدیزه له او اصل خپل له ځان دمخه ترهرڅه انسان کې ټولنه دغه په چې دې په ، لري نه سره ځان له څه وړتیا اودپرمختګ منځه له نورمونه اواخالقي عقیدتې ټولنیز، پخواني ،انسان بیلوي کې بدل په بل ځل تخنیکی دیوه څخه تیرخپل ځکه کوالی ورسره شي نه یاري بوختیاوې عمراووړتخنیکي راخپلولولپاره کولواو زده دپوره اودنویوهغووړي نن له یې پرون داچې مانا ورکوي السه له هغه شي وروزل رڼاکې په تجربو دمعنوي دهغو باید دی چې څه هغهنوپر په مساله دغه اقبال عالمه ، ساتالی شي نه هم کې ساحه یوه په دژوند پیوستون معنوي خپل سره سبا له یې نناو : ډول الندې په اوانځورکړي تشریح ژبه ظریفه ډیره په کې ) بیخودي (رموز اثرخپل
[COLOR=rgb(0.000000%, 0.000000%, 100.000000%)] www.Larawbar.com [/COLOR]6
خبر بی خود معنی ازکوبود عنان برگیرد که راخواهدماه وخوابمست وشیرمست مستگریه زنجیرنیست شورش جز اشنغمه
هنوز گفتارش کیزه پا گهرچون او گفتار کجا کیازچراچون اش پیشه غیربینیغیرجویی
بسی گردد می ٓاشفته اوجان شکار نو باز مانندپرگشا
ٓاردش می خویشتن سویباز او پندار زرچک فشاندگل
» «من که کوبد می برسینهدستکی کند وفردایش دوش ربطحفظ
دیگرند یک ازپی گوهرهمچو دردلش » بودم که همانستم«من
حیات ساز بیداری ینغمه
است مک ما درکنار کوطفلکی رهی خاک ئ ٓالودهگوهر
نیست درپاش وشب روز هایحلقه است گم ازخود و بیننده راغیر
پیداکند خودی سرتارتا
پایدار گردد تازه شعوراین او سازد می را خویشسرگذشت
ریخت دندانه او ادراک یشانه سرگذشت زیاد ٓامد شناسخود بازاندرنیستیگممیشود
بند شیرازه ٓامده ایامربط کهن روایات حفظسوزش
؟ یی افسانه یی قصهداستانی کند ره مرد کاروٓاشنای
... این است راچواعصاب ملتجسم
نظر بالغ ای دیدی راکودکی ٓانچنان نزدیک و دور شناسنا پرست مامک ٓان بیگانهازهمه درگیرنیست او گوش رازیروبم هنوز افکارش دوشیزه وساده او پندار یی سرمایهجستجو اش اندیشه وٓان این گیرنقش کسی گیرد اگر دنبال ازچشمش روزگار درهوای خامشفکر بگذاردش ها نجچیردرپی او افکار ٓاتشگیری زتا برخویشتن فتد گیرایشچشم کند شناسایش خود با اویاد زرند تار درین ایامشسفته گلش افزاید کاهد هردمگرچه حیات ٓاغاز نوزاده » «مناین
است طفلک مثل زاده نوملت ٓاگهی نا ازخویشتنطفلکی نیست فرداش او امروز بابسته است مردم رامثال هستیچشم کند وا خود یی ریشته از گرهصد روزگار بکار افتد چونگرم او اندازد و دارد برنقشها گسیخت ایامش پیوند چونفرد سرگذشت ازسواد روشنقوم رودسرگذشتاوگرازیادش هوشمند ای ترا بود ینسخه پیرهن مارا است ایامربط یی بیگانه زخود ای تاریخچست کند ٓاگه ازخویشتن ترااین این است تاب سرمایه راروح [COLOR=rgb(100.000000%, 0.000000%, 0.000000%)] ص۰۱۱) زموزبیخودی(کلیاتاقبال [/COLOR]
[COLOR=rgb(0.000000%, 0.000000%, 100.000000%)] www.Larawbar.com [/COLOR]7
یوه په څخه نړۍ پراخې یوې له انسان هلته چې همداده ، ده والړه باندې رمز پرهمدغه خبره هم اند په اقبالدعالمه . ورکوي السه له ډیرزر هم توان دوتلو څخه هغې له کې پای په چې راګیرکیږي کې نړۍ محدوده اووړه په ادبیاتو هنري ٓاراستوګنو چې شو، المل ددې ګړۍ دم کې ټولنه لویدیزه بهیرپه اوږد دغه او کیسه اوږدهدغه زړه په وړتیاوو پرمختګواو دغوایجادیاتودتخنیکی چې داوه یې المل لوی چې ومونده الره خپله کې ټولنهغربي په خبره په دڅیړونکو ادبیاتو ددغو چې دې له سره ټکی دغه ، وخوځاوه لور په معنویت پیاوړي دیوه انسانکې دخلکو زر ډیر نوبیا ، شوه مله ورسره ځانګړتیا معنویت او دطبعیت داچې خو درلود نه اغیز اوعملي عام کېپیل دتخنیکي ځان کې څیره په غیږۍ هم او هارمونی ځانګړی دیوې کې ټولنه لویدیزه په زریې او وړشولدپاملرنې و نوښت یو او وه لوړتیا یوه لویدیزوادبیاتوکې په اوراځلونه هارموني دغه راوځالوه. کې زړه په ټولنېاومتمدنې لوړه په ژمنوڅخه ټولنیزوقوانینواو خپلوبرالسو له انسان شوی کړل برخې بې ټولنې ددغې کې ټولنه دغه پهچې او هنرمندانو کړ. مل اوهنرسره ادب نړیوال له ځان یې سره اوچتیا خورا په چې داسې ولید، کې څیره اوچته اوکچه عین په دوی وکړ، چلند سره اوعاطفې خواخوږۍ یوې په دمخه ترهرڅه سره ټکی دغه له پرمخ دځمکېادیبانوهم چې کړه ډاګه په خولو بشرپالوسپینوپر دامریکایی خپله په هم اوڅه خوله خپله په څه داټکی ته نړیوالو کېوخت ټولې هغه اړه دغه په دوی دي. شوې نارواوې درنې او تیري درانه څومره ٓاراستوګنوخلکوباندې پر خوادسپینوله کې نړۍ نوره او امریکا په باندې اوسیدونکو اصلی پردغو خوا سپینوله دواکمنو چې عدالتۍ بې ،نارواوې انساني ددوی توګه ټولیزه په او فرهنګ دهغوی چې کړه ګوته په ورسره داهم کې څنګ په او ډاګه په وېشوې ټولورښتیاوو کړ.دغو ناستی ځای دهغه یې هغه خپل او کړ مخامخ سره ورکې او هویتۍ بې له ډول څه پههویت او شاعر ، لیکوال ، هنرمند نومیالی کاناډایي وموند. انعکاس سره چټکتیا خورا په ادبیاتوکې دغو پهاوحقایقو پیاوړی غورځنګ ٓاراستوګني د دیخوا په را مودې اوږدې له ۰۱۹۱-۰۹۱۱) ( جورج دان چیف لوبغاړیسینمایی اوهنري واخیسته ونډه ادبي لویه کې پیاوړتیا په غورځنګ ٓاراستوګني کاناډایی د هغه ، مبارزو اوغړی ډیره په مبارزه دغه جورج دان ،چیف دي شوي ارزول ډیرمهم لحاظ اوکیفي کمی په کې برخه دغه په یېایجادیات د ده چې داوه ځانګړتیا لویه دهغه ، کړه الرښونه موخه په داوچتیا دغږ ٓاراستوګنوپرګنودحقونو دخپلو توګهمثبته یې دهغولپاره ، شمیرلې ونه هیڅ په وې والړې پرې ستنې دعصردتمدن چې باندې بریاوو سپینوپرهغویرغلګرو ګواکي چې ، کړې هم داخبره یې کې څنګ په خو کړ، نه خوا پریوه ځان منلویې له اودهغو پرانیسته غیږهخپله د لپاره دوی(متمدنو) د چې هغه ، کړي نه مخامخ سره بدلون او ادلون له ویاړونه هغه باید هم سپینانمتمدن شعرژباړه دیوه دهغه خاطر په دپوهیدو باندې رمز په تګالرې او مانا په دمبارزې ،دده وي نه وړ اودرکپوهیدنې : وایي چي اخلو رادلته
[COLOR=rgb(32.900000%, 55.300000%, 83.100000%)] ، واخیستل کلچره او دود له ستا ډیرڅه موږ« هیلهمنچيتاسېبههمیوڅهزموږلههغهواخلۍ، . شته شیان اوښه ښکلي هم کې هغه پهځکه ، وي راغلی وخت هغه هم اوس شيکیدای [/COLOR]
[COLOR=rgb(32.900000%, 55.300000%, 83.100000%)] ، اخلٔي تاسې څه کوم چې ډاریږو موږخو [/COLOR]
[COLOR=rgb(0.000000%, 0.000000%, 100.000000%)] www.Larawbar.com [/COLOR]8
[COLOR=rgb(32.900000%, 55.300000%, 83.100000%)] ورکړئ... السه له بههغه ، کړم دځان بریاده وګړي سپین د هغه چی وسایل هغه بایدزه . ټولنه دهغوی او مهارتونه دهغو ، کړه زدهدهغوی [/COLOR]
[COLOR=rgb(32.900000%, 55.300000%, 83.100000%)] ، وږغیږې سره څلوربولو له تهکه وکړي خبرې سره تاسې له هم بهدوی ، وپیژنۍ یوبل بهاوتاسې [/COLOR]
[COLOR=rgb(32.900000%, 55.300000%, 83.100000%)] ، پیژنۍ ونه به هغوی ، کړئ ونه خبرې سره هغوی له تاسوکه ، پیژنۍ ونه هغه تاسې کهکله ، ډاریږۍ بهنوتاسې ، ډاریږي چېیوڅوک [/COLOR]
[COLOR=rgb(32.900000%, 55.300000%, 83.100000%)] » کوي رامنځ بربادي تلهغه [/COLOR]
: بیلګهدویمه
[COLOR=rgb(20.000000%, 20.000000%, 0.000000%)] ، اروا لوییاو، ، اورم کې زوږ دبادونوپه غږیې چېدچا ، یو څخه ماشومانو ډیرو ستاد ،زه [/COLOR]
[COLOR=rgb(20.000000%, 20.000000%, 0.000000%)] . اړیم ته پوهې او پیاوړتیاستا چي، نه خو کړه، پیاوړیما ، شم وګڼل لوی ورورپرخپل : وجنګیږم سره دښمن لوی له مې زه چې وتوانیږم دي په زهڅو ) سره ځان خپل(له [/COLOR]
[COLOR=rgb(100.000000%, 0.000000%, 0.000000%)]------------------------------------------------------------------------ [/COLOR] [COLOR=rgb(100.000000%, 0.000000%, 0.000000%)] په هغه مشر، قبیلی وتوت تسلیل- د کولمبیا بریټش د او لوبغاړی ساری بی او نومیالی جورج دانچیف ۰۱۹۰ اود ، دی زیږیدلی کې سیمه په ونکوور دشمالي (۴۲) په جوالی د ۰۹۱۱کال د کې ) سالهوت(ګیسوانوت ښه ، شو پورته را منځه له ټولنې ٓاراستوګنی کاناډا د دی دی. مړشوی کې ونکوور په دکاناډا ۴۱ دسپتمبرپهکال ( وړیی دپاملرنې او مهم چي دي پاتی هم ٓاثار شمیر یو څخه ده له شو، لوبغاړی نومیالی دسینما او شاعرلیکوال، دي. اونور ) الوتنګ روح د زما ( ، ) الوتنګ دزړهزما [/COLOR]
[COLOR=rgb(0.000000%, 0.000000%, 100.000000%)] www.Larawbar.com [/COLOR]9
[COLOR=rgb(20.000000%, 20.000000%, 0.000000%)] په چي هغه تیره په ، ادبیات ٓاراستوګنی چې داده ، دي باوري پوهان ټول باندې پرهغه چې خبرهیوه پرستنو ادب ) (شفاهی وینې د بنسټ دهغو ، وړشول اوګرویږنې پوښتنې د توګه بهیرپه دیوهلویدیزاوختیزکې او کیسو ، اسطورو له کې ذات خپل په بهیر ادبي دغه چې همداده ، دی ختلی ته هسک اوچتیا او دلوړتیاباندې شي تړلی شرایطوکي هرډول او هروخت په سره اوانسان طبعیت له ځان الرې له دهغو او بهیردی ډک څخهانځورونو د میراث اوهنري فرهنګی ، تاریخي د ټولنو دنسلونواو ادبیات دغه چې ده څرګنده مخې له ځانګړنې دهمدغې، په لیکوالو نیتیوو یی امریکا لیږدوي. سره وړتیا هنري او سپیڅلتیا ټوله خپله په ته بل څخه پښت یوه له دندهلیږد یوه تاریخ او ژوند د خلکو ددغوٓاراستوګنو هغه چې رښتیاوې اوهغه کړي پورته ګامونه ډیرحساس کې برخهدغه بیالبیلوموضوعاتوکې دغو په ، ونغښتې را کې ډولونو ژانرواوهنري بیالبیلو په دادبیاتو دوی هم جوړويبرخه مینه سره چاپیریال خپل له او ژوند خپل له خاورې، خپلې له ولسونو استوګنو ٓار ، وه خبره څپاو دښکیالکي همیوه مقاومت یې کله اوچې ، کړی مقاومت دوی ، شوی مخامخ سره څپاو له پردیو د برخلیک دهغو کله اوچېدرلوده ادب دخپل لپاره دانعکاس دردونو خپلو د دوی او ژړلي دوی کې ترڅ هغه په رسیدلی ته پای باندې ماتې پههم : لکه دي ویلي اوکیسو شعرونو په واقعیتونوکې اوهغه ده وړې پناه و شفاهی زیاتره هم هغه چیاوهنر [/COLOR]
[COLOR=rgb(100.000000%, 0.000000%, 0.000000%)] (J.M. Bumsted
The people of Canada 1992 [/COLOR]
[COLOR=rgb(100.000000%, 0.000000%, 0.000000%)] p )278 [/COLOR]
[COLOR=rgb(100.000000%, 0.000000%, 0.000000%)] ، داو خو انځوراصل ، باندې پرموږه دویچې بریمنشولواړه، جان)کي ټیپه(اس ، خوړه ٓارامه مو دیږغوښه او ، وو ٓارام موږالهم بهکارتهتلو، یوډی ، والړشو ته ) (پارو موږ چې پرځایددې ددویلهالسهبیا(نیرو)ته، . ورسیدو ټولموږه ددویلهالسه،موږبه ، وکړو چغو ځار ځارپه ځکهدویموږته، [/COLOR]
[COLOR=rgb(100.000000%, 0.000000%, 0.000000%)] . کړې را ډبرې بیا پرځای ډوډۍد ، ورکوئ ژوند خپل بیا ته دوی تاسېاو نهده.څهچېدهغهورکړهٓاسانه ، غوندې نو غالما بیا به سېخوتا ، خوځوئ ونه سر وړاندې په دوید ، به خاوره ستاخو ! بس او وي سپیڅلتیا ستاسېیوازې [/COLOR]
[COLOR=rgb(0.000000%, 0.000000%, 100.000000%)] www.Larawbar.com [/COLOR]
10
په ادب ددغه ، کړه ورمخه لور په دوچې امریکا اروپایانود چې مهال هغه هم له بیلګې ډول دا ادب ٓاراستوګنيد د دکلتورونو هغه بیا یوشمیرپوهان چې نیولی ی ځا توګه په موضوع مهمې دیوې کې اړخ مقاومتي اوحماسی ګوته توګه ژوره په ته ټکي نوموړي کې ترڅ په پیژندګلوۍ د ادب ٓاراستوګني د دوی ، نوموي هم پایله او الملدټکر : ده روانه کې برخه په تضادونو چاپیریالونواو ، دووکلتورونو ددغو هم تراوسه لړۍ دهغه چې وایی اونیسي
“The Cultural contact between European and native Canadian was true Tragedy in the ultimate meaning of the term ,for reconciliation of the two cultures was quite impossible, and the failure of reconciliation echoes still today.” (ibid p )25
[COLOR=rgb(100.000000%, 0.000000%, 0.000000%)] ، وه غمیزه رښتیانۍ یوه مانا پریکړونې بهیرپه ددغه دکلتورخبره ترمنځ اروپایانو دٓاراستوګنوکاناډایانواو« » دي پورته ترننه انګازي پخوالینې بیا د چې همداده ، وه ناشونې هم پخوالینه ترمیانددواړو [/COLOR]
د لویدیزکې په چې شم ویالی ډاډسره په اړه دغه په ،خوزه ولري نظریات بیالبیل اړه دغه په څیړونکي شيکیدای ، امریکا ټوله په ، وتلی را دی نه منګولوڅخه جبرله او ستم اوږده دیوه هم تراوسه ژوند اوسنی استوګنوټولنوٓار ټولنې مظلومې دغه ، ده تراژیدي یوه هم اوس ژوند خلکو ٓاراستوګنو د کې جنوبي په ان او منځنۍ ، لیشما ټولنو او خلکو متمدنو د اوس همدا دوی ، دي خلک او ټولنې شوې کړل پاتې یا او شوې پاتې لرې هرڅه لهتراوسه ٓاسانتیاوو عادي له ژوند د هم تراوسه دوی ، شمیري څخه بیلګو بدو ډیرو له بدمرغۍ دبشري ځانونه کې منځپه سره خاورې خپلې له دوی چې کې حال داسې په ... دي خیراتي هرڅه کې خاوره خپله په ته دوی ، دي برخې بېڅخه نیکه پالراو دخپل دپلرونوخاوره دوی د یې اواوس کوي واکمنی باندې خاوره پردغه چې اوترهغوی لريمینه دخپل چې کوو ورمخه بیا یوځل ته شاعر کاناډایي نو ځکه دردیږي او ټپریږي ډیر دوی ده اړولې باندېپرملکیت : لري ترې هیله څه او رسوي په ترخپلوراتلونکوپورې ډول څه غږپهپالر
[COLOR=rgb(100.000000%, 0.000000%, 0.000000%)] دپالراومور نیولی، کې زماوصیتکلههمهیرنهکړې،دغههیوادستادپالرتنپهخپلهغیږهز مازویه!
.» پلورې ونه کله دېهډوکي [/COLOR]
داسې یوې کې وخت خپل په خوا یوې له دمخه ترهرڅه پلویانوکه دهغوی او شاعرانو او لیکوالوٓاراستوګنو سستم کایناتي او طبعیت له انسان چې ارزښتونه انساني هغه یې خوا بلې له کیښود ټکی دپای ته غمیزېاوږدې ، وژغورل ورکې او بربادۍ له ایجادګرو دهغو چې سره نوښتګرانسان هغه له وو، ایجادکړي کې غاړۍ هم پهسره
دبې وړوه یادونې د ونډه یې کې اوپالنه استوګنه په دده چې سره چاپیریال هغه هم له انسان همدغه حال عین پهخو
[COLOR=rgb(100.000000%, 0.000000%, 0.000000%)] کلهچېزه روحسرهمیالوشي. له اوزماروحبهزردلویچیف زمازویه،زماتندمځکېمورپهلورورګرزي« [/COLOR]
[COLOR=rgb(100.000000%, 0.000000%, 0.000000%)] ددویسترګېتاتهديچېالرښونهیېکړې ددغوخلکومشریې، تهوالړم،دخپلهیوادپهاړهدېسوچوکړه، چېستاپالرکلههمخپلهیوادنهديپلورلي،پهیاددېاوسه [/COLOR]
[COLOR=rgb(100.000000%, 0.000000%, 0.000000%)] نورو یوڅو په ، کیږې وربلل ته دپلورلوالسلیک کور دخپل ته چې کله ، ونیسې پټ غوږونه خپل بایدته
. دي نیولې سترګې ته خاورې دغې ستا دوی ، وي ډکه باندې سپینووګړو په شاخوا ستا بهکالوکې [/COLOR]
[COLOR=rgb(0.000000%, 0.000000%, 100.000000%)] www.Larawbar.com [/COLOR]11
وینا دیوشمیرپه چې بایلود دومره ځان یې کې سیوري په وړتیاوو مادي او ،دتخنیکي ورننوت ښکیل پهتوپیرۍ توپیرې بې په دومره یې کې وختو ځینو په چې ان او وایستل. یاده له ګردسره تمایالت معنوي او فکري خپل انیې په ، و افراط دایو چې کې حال داسې ،په وه نه څه بل پرته اوتمسخره خندا له یې به پایله چې وکړ ورسره چلندسره او طبعیت له اوراز رمز ژوند اودخپل کړه زده لومړنۍ خپله انسان شعوري لومړني ټولنې دهغې کې ټولنههره او کبر جفا، وفا، ، اومهربانې قهر، ، خواشینې ، خوشالی ، وده ، لورینه ، مینه ، دی کړې زده څخه سستمکایناتي طبعیت په لپاره ځل دلومړی انسان چې دي څه هغه مفاهیم اونورټول ،زغم سرکښي ، اوحیوانیت انسانیتغرور، له ارزښتونه هنري ټولنې دهرې ، اوهنر ادبیات ټولنې دهرې داچې . دي کړي کاپي څخه هغه له یې بیا او لیدليکې رسیدلي ته پړاو وروستي پرمختګ اود کړې وده یې رازسره او رمز همدغه نوله دي تړاوکې په سره ټکيهمدغه ورسید پورې پوړیو تروروستیو دغرور باندې وو وړتیا پر پرمختګ دتخنیکی انسان چې کې مهال اوس په ،دي اتوم ؟ پښیماني باندې تیرو په اوکه بربادي نوره ؟ ووینې خوبونه ډول بایدڅه اوس هغه چې ووایو بایدڅه دهغه اوکه دخدمت لپاره دانسان اتوم دوی چې ووایو توګه رښتینې په راځي خو ، لري ډیرهیوادونهخودنړې ته رامنځ یې نیت په ددښمنې سره نوعه هم اوخپل بربادې د چې ده څرګنده ؟ ودراوه پښو په جوړاو نیت پهدبربادی خپل په خلک عادي نو نور چې شوی المل ددی بحران اقتصادي کې امریکا په ۴۱۰۰) اوس( همدا وګورئکړ، روزګاره بی او بیکاره خلک ملیونه ۲۱ کسر، اقتصادی ، شي مخامخ سره ستونزو سختواقتصادي له کېژوند نه هم لپاره شیبې دیوې کمپنې جوړونکی وسلې هیواد دهغه سره سره دې له خو ، دي روان هلته څهداټول له خلک ملیونو په هرکال کې اوپاکستان هند په همداسې ، کیږي ته رامنځ کمی کې بودجه په یې اونهپرچاویږي هغه ، کوي ترالسه نامه هډوکودمالیوپه له دخلکو یایې او لري چې هرڅه یې حکومتونه خو ، مري وزلۍ اوبېلوږې ستونزې څومره یې خلک عادي چې درواخلی داسې هم اوایران کوریا شمالی ، خرڅوي باندې پوځیانو او وسلوپه کارنه کې برخه په اوهوسایۍ دنیمکرغۍ دانسان هم تراوسه څخه منابعو انساني له دوی چې مرغه بده له خو ،لري اوانسانپهدغهترڅکېتراوسههمنهراویښیږي،اوتراوسههمخپله وړتیادتورېاوټوپکترسیورياخلي... سره هغوی له هم کله انسانیت چې ده ګټوخبره اوځاني غوښتنې دادڅوکسانودځان چې داسې په ، وینېالندې . وي به اونه و نه اویوغږ خوله یوه امله له دنیتونوددوی د ، وشو کې ترڅ په پدیدو هنري د توګه اوانساني ښه ډیره په دمخه ترهرڅه غمیزې دپراخې دبشریت چېهمداده بیا پیغامبران هنر او دادب خو نازیږي اتوم پر هغوی ، وینې خوبونه فتحې د نړۍ د چې خاوندانو قدرت اوواک دبشریت ته دوی چې هغه تړي، پورې بنیاد معنوي او عاطفی په پایله سوبې ورستۍ ددغې شیبه هرهبرعکس توګه په حقیقت انساني دیوه یې بیلګه یوه یوازې دلته . ښکاري تلپاتې او ژوندی بهیرکې پراخ په واليدتلپاتې وسلوجوړولو د هیواد ددغه او واکمنان خونړۍ امریکا اوس همدا داچې داچي اوهغه ږدم وړاندې پهستاسې ساه ٓارامه کې په لپاره شیبې دیوې انسانی او وکړي مخنیوی دککړتیا چاپیریال د چي ورکوي نه اجازهکمپنۍ په چاپیریال دخپل ده ورسره پوښتنه نوع اوهم دځان داچې یوازې نه برعکس دهغه شاعر ٓاراستوګنی خویو ،وباسي ورسره مخلوق دهغه او طبعیت چې باندې ناورین پرهغه یې زړه او دی مین کومي له زړه د باندې سپیڅلتیا اووړتیا نلیږي. کیږي مخمخا
[COLOR=rgb(100.000000%, 0.000000%, 0.000000%)]۰ [/COLOR]
[COLOR=rgb(0.000000%, 0.000000%, 100.000000%)] www.Larawbar.com [/COLOR]12
[COLOR=rgb(100.000000%, 0.000000%, 0.000000%)] ! ماشومهوړه ، دي ډک شیدو له واړه دېدمورتي روه، ویې ترې او ته هغېورشه ، ښه څښه ویې اوترې ته هغېورشه سرته دغرهوخیږه ، روغتیاسره له سره لهدغره ومومه. السبری ستونزو پر دژوندد [/COLOR]
[COLOR=rgb(100.000000%, 0.000000%, 0.000000%)]۴ [/COLOR]
[COLOR=rgb(100.000000%, 0.000000%, 0.000000%)]دادوړېچڼچنېموروینهده، ، دغه کاندئ یېوچه راوتی څانګې له ونې یوې د چې ده وینه ،هغهدغه ... دغه کاندئ یېوچه [/COLOR]
[COLOR=rgb(100.000000%, 0.000000%, 0.000000%)]۱ [/COLOR]
[COLOR=rgb(100.000000%, 0.000000%, 0.000000%)]پهکټکېچېراکینم، ، مې سره سندرېدخړسهارله دغهپهپامکېوي، کړم ونه پام لوري په دتیارېچې زهبهمېخپلپام، اړومه. لور په دورځېدورځې [/COLOR]
[COLOR=rgb(100.000000%, 0.000000%, 0.000000%)]۲ مرغۍ چورله را کې ساحل لکهته، بته وحشي لکه ،ته ، دګرد مخدپوټکی ، شوی زخمونوډکپه ، دی ډک باندی چاودوپه . کړه پټۍ داټولورشه [/COLOR]
------------------------------------------------------------------------
[COLOR=rgb(0.000000%, 0.000000%, 100.000000%)] www.Larawbar.com [/COLOR]13
[COLOR=rgb(0.000000%, 69.000000%, 31.400000%)] ۳ [/COLOR]
ډول ساري بې په سره تیریدو په ورځې دهرې اوس دایره لویه دنړۍ چې دا هغه رښتیا، نړیواله یوه ، خبرهیوه
بلې ترهغې کې رپ په دسترګو هغه ، کیږي ته رامنځ کې برخه یوه په دایرې ددغې چې څه هر ، کیږي غاړهدنغري څه کوم مانا دې په و، نه داسې مخکې کاله شپیته ، دابهیرپنځوس چې کې حال داسې په ، رسوي ځان پورېخوا په څخه هغو له باید چې درلود توان موددې اونه خبریدو نه زر هغو پر موږ وو روان کې لویدیزوادبیاتو پهچې اقتصادي ، تعلیمي ، فرهنګي ، سیاسي ، درلودل عوامل بیالبیل موضوع دغې خبرشو، نن لکه توګهبیړنۍ کړو پرضد دهغو یایې ورسوو، ته ی هغو غږ خپل یا واورو دهغوی چې توانیدو ونه موږ هم امله دهغولهاونورچې ادبی هغه ، وه خبره جریانونو هنري او دادبي هغه وو روښانه کچه نړیواله په چې خویوڅه ، تایید په ي هغو یاداو اوهم راورسیدل هم ترختیزپورې وروسته واټن لنډ یوه له ټول هغه ، ول روان لویدیزکې په چې حرکتونهاوکلتوري د کې په هم یوه چې شوه. ورکړه وده توګه ښه په او زیاته ترلویدیزهم ځینوبرخوکې په ته مثبتواړخونویې خوا بلې اوله وشو هرکلی خوا یوې له شان لویدیزپه د لکه هم یې ختیزکې په چې وه مساله شعوراوادبٓاراستوګني زرځانته ډیره پاملرنه کسانو لیکوالواوشعوري یوشمیرنومیالیو د استازیتوب په پرګنو دٓاراستوګنو دختیزیې ورواړوله.
سره بدګړو له ښکیالک دانګریزي ځان حده تریوه یې کې برخه دغه په و هیواد ځپلې ښکیالک یو چېهندوستان پایله په دتوطیې ځواک دښکیالکې چې و الندې ترښکیالک الهم ، چې مانا دې ودراوه،په پرپوله دمخکښۍسره انګریزانود کړ. بچ وینا پرخپله دوی د دایرې له نفوذ معنوي او دمادي اودهغه فرهنګ او ژبې دفارسي ځان یېکې هندوستاني یې ځای چې باید ده ژبه پردۍ ګواکي ژبه او فرهنګ فارسی چې کړه ورګونګوسه داخبره ترغوږودوی
لمنه تسلط د ژبې او فرهنګ دفارسۍ لمسه په انګریزانو هندیانود چې شوه المل ددې خبره همدغه ، ونیسیژبه انګریزي یې ژبه خپل او کړه لومړني خبره ښکیالک دخپل پرځای خو ، کړه پلمه ژبه هندوستاني ،دوی کړهورټوله پورې ترخپلواکۍ داچې مانا ، کینوله وروسته کلونو سوو اتو نژدي له باندې ږو او پردرنو ژبې فارسي دیې ژبه هندوستاني کړې خوښه انګریزانو دیخوا راپه خپلواکې(۰۱۲۱) له . سادین هم نه او و دین نه ژبودهندوستاني شوه الرپرانیستل نسبي ودې د کې پاکستان او هند په لپاره ددواړو ، شوه وویشل اردو) او (هندي دووبرخو پههم په چې ، سره لیک عربی له اردو کې پاکستان په او شو وتړل سره لیک دیوناګري له دود ژبې دهندي هندکې په، هیوادو دواړو ددغو چې دې له سره ، دي کې واک په دخلکو توګه په ژبو ملي او درسمي تراوسه هیوادوکېدواړو په دخلکو کې هیوادو دواړو په سره سره ستونزې دغې له خو ده سمباله باندې ژبه انګریزي په هم اوس ادارهدولتی دي. نه ژبې لویدلې نظره له ژبې اردو او هندی توګه ټولیزه په ډګرکې په مطبوعاتو اود کړې دزدهکچه
فرهنګ خپل د رښتیاهم په هندوستانیانو چې شو لګوونوداویالی ونه بده باندې پرځان یې موږ که چې دادهخبره هندپه داچې مانا ، کړه ترالسه یې کچه نیماني په نو وه نه توګه بشپړه په که شیبه ایستلو ساه د لپاره ژبو خپلواو شوه. برابره الره دغوړیدو یې لپاره فرهنګ ٓاراستوګنې اود کړه لورورمخه په حرکت شعوري دیوه کې برخهدغه معنوي او مادي پرټولو دهند ژبې فارسی چې ته برالسي فرهنګي کلن سوه اته کم څه هغه سره سختۍ ډیره پهدوی
[COLOR=rgb(0.000000%, 0.000000%, 100.000000%)] www.Larawbar.com [/COLOR]14
لویه دایوه مهال پرهغه چې دې له سره کیښود. ټکي پای د بدمرغه له یا او مرغه ښه له و ایښی باندېبنسټونو د خلکو ٓاراستوګنو اود رسیدلی حقدارته حق چې شوه ډاګه په وروسته وروسته خو کیده انګیرل غمیزهمعنوي چې و فرهنګ ٓاسیایي دویم فرهنګ او ژبه ترکي دی. شوی اوچت ګام لوی یو کې برخه په خپلواکۍفرهنګي زیاتو د اروپا او ٓاسیایی د ترکان ، و فرهنګ لویدلي نظره له او شوې لولپه کې جالل او جاه په امپراتورۍدعثماني کې موده په امپراتورۍ د دوی د فرهنګ او ژبی فارسی ، ول فارسي بیاهم یې فرهنګ او خوژبه ، شول فاتحینبرخو . وکړه وده اروپاکی په حده تریوه او ٓاسیا لویدیزهپه
دعربي دهغو دانګریزانواو کې خوا هره په امپراتورۍ عثماني چې وروسته هغه له کې پیل په پیړۍ شلمېد خپلو د نسلونه ورسته را دترکانو وروسته هغه ،له شوه ورمخه لور په رکود څرګند دیوه خوا ډاکوانولهګوډاګي دنوې او ځیرشول توګه شعوري په نیمګړتیاته فرهنګي او ژبې خپلې او توپیرۍ بي تاریخيپخوانیوهغودغه توګه هراړخیزه په ژبه ترکي خپله خاطر په دسمبالتیا ژوند مادي او معنوي دخپل یې سره کیدو ته منځ را لهترکیې وچې ددغې د ٓاسیاکي په ژبه ترکي سبا نن چې ومنله پرځای ژبو عربي او دفارسی توګه په ژبې رسمي او مليدخپلې مادي په کیږي ویل ٓاسیاکی مرکزي په یې ) (لهجې اوګړدودونه ترکیه په چې توګه په ژبې د اوسیدونکو ډیرکيد ده. وړژبه پاملرنې ځانګړې د لحاظ معنوياو ل، و ژبه او فرهنګ افغاني پښتواو هغه ول شوي دل دل شان په ترکیې د لکه ٓاسیاکې په چې اوفرهنګ ژبهدریمه دخپلو هم دوی خو ، کړی جوړې امپراتورۍ او واکمنۍ پیرکې اسالمي په پورې دیشه بنګله تر بیا فارسه لهپښتنو وروسته او دمخه ترمغلو کې هندوستان په ، فرهنګ دخپل هم نه او وساته خیال ژبې دخپلې نه کې دوره پهپرتمونو او رسمي واکمنیو دخپلو یې وکړاوهغه کار سره نیت سپیڅلي خورا په ته ژبواوفرهنګ دنورو واکمنانانوپښتنو اوعربي فارسي بیا تیره په نورو د بیا هغه نو و، اوکه و نه پام بیایا یې ته (پښتو) هغې خپلې خو ، بلله و ویاړدولتي امیردوست ، ابدلي شاه احمد ، عالوالدین غلجی ، سوري شیرشاه ، سکندرلودي شو، شماره هیڅ په انډولپه په پرمختیا او دود د ژبې دخپلې چې کوالی شوای ونه هم دوی ، ول واکمنان ٓاري پښتون لوی اونورټول خانمحمد برخهکېڅهوکړي،دویچېهرڅهکړيهغههمدفارسیژبياوفرهنګدودې اوترقۍپهبرخهکېول.پهتیرهکله دپښتنو وروسته هغه له ، کیښوده اره دبیلتانه نامه په دیورند د انګریزانو باندې پوله پرجنوبي افغانستان دچې فرهنګ او ژبې پنجابی او انګریزي د باندې جاتو دیره او شال ملتان، پیښور، مرکزونو فرهنګي او کلتوریپرلویو ده. روانه لړۍ غمیزې دهغې الهم پورې تراوسه چې ولویدسیوری ځان څخه ښکیالک انګریز له افغانستان چې پدیخوا را پیله له پیړۍ دشلمې ، وشوه یادونه چې څنګهخولکه دهغه او خان اهلل حبیب امیر لکه واکمنانانو حده اوتریوه اندو روڼ پښتنو ترننه مهاله هغه هم له کړ،خپلواک داود محمد ولسمشر او ظاهرشاه محمد اعلیحضرت ، نادرشاه غازي ، خان اهلل امان اعلیحضرت زوینومیالی لپاره ودي د فرهنګ ) (افغاني پښتنی او پښتوژبي د کې دایره لویه په فرهنګ افغاني دپراخ دوروکې پهخان دهغو دنورو چې داسې موخه په ودې رواني او معنوي د اکثریت د دټولنې او اړتیا ملي یوې د پرګرامونهځانګړې ونیول. الندې ترالس شول نه تمام بیهپه څه هغه ځلې هلې فرهنګیانو لیکوالواو ٓاراستوګنو اندوپښتنو شمیرروڼ دیوزیات کې څنګ په واکمنانانوددغو الزیاته مهال هغه ته ټکي دغه ، کړل پورته ګامونه کې رڼا دهغوپه لور په ودې دفرهنګي هیواد دخپل دوی چېوو روڼ افغان کې ترڅ دغه په شو، لګیدو په شمال نشنلزم اوٓاسیایي توب دملي کې ٓاسیا په چې شوه ته رامنځاړتیا
[COLOR=rgb(0.000000%, 0.000000%, 100.000000%)] www.Larawbar.com [/COLOR]15
ځیرشول ته لویدو پامه اوله والي پاتې وروسته فرهنګ اولرغوني ژبې بډایې دیوې کې هیواد خپل پهاندي ځیرشول ته توپیرۍ بې نیمګړتیااو اړه په میراث معنوي او دفرهنګ ولس استوګني ٓار او اکثریت د هیواداوددغه هیوادولکه ګاونډ چم په یې المل لوی چې . وکړې ځلې هلې پسې پرله کولولپاره ژوندي را بیا د دهغې یېځکه باندې ورکي په هویت د نورنوزموږ چي و حرکت چټک هغه ویښتا فرهنګي دیوې کی اونورو هند ، ترکیی ،ایران ځان کې ترڅ په غوښتنې لوړتیا دخپلې باندې فرهنګ او پرسیمه توکم ٓارین او ایران د فارس ، رسیده تهپای یوه داسې په هم اوهغه شول ایرانی هرڅه چی وشاربه سره غرور دومره په بهیریې اودغه (*) وباله وارثیوازني د کې دراني ، هوتکي ، غوري ، سلجوقی ، غزنوي لکه دورو اومهمو حساسو په دورې داسالمي چېهیوادکې دوی داچې کړاوهغه اوچت ګام شعوري یو اندو روڼ افغان کې ترڅ دغه په و. ایالت یوبډای افغانستان اوخراسان اصول او تګالره پالني فرهنګ افغاني دځانګړي یې ځانته او مالوتړله کارته پالنې او دساتني فرهنګ دخپلهم ورکړه. بڼه حرکت شعوري دیوه یې ته اوهغه ونیول الندې ترالس توګه په پالیسۍ دولتي او اړتیا مليدیوې راپدیخوا هغه له او شول مخک ترهرچا کې برخه دغه په االخبارافغانیه سراج اخبار اودهغه طرزي محمودعالمه او لیکوالو افغان زیاترو د کې برخه دغه په وکړه وده ډول ځانګړې په کې ترڅ په کالو پنځوسو نژدې د بهیردغه . دي هیردونکې نه قربانۍ معنوي او مادي پنځوستورو او رشاد دعالمه ډلې هغې لهفرهنګیانو
بینوا نومیالی او حبیبی عالمه ، رشاد عالمه : خوا کیڼېله
[COLOR=rgb(12.200000%, 28.600000%, 49.000000%)] دوه نوفارسیانو ، ویله چارۍ نا له هم هغه یوځل کلیمه فاشیزم د نړۍ چی مهال پرهغه ، رسیږي نه منزله تر بار کوږ چې وایي پښتانه(*) داسې په کې برخه دغه په واکمنان فارسي ، کړه ته رامنځ پوښتنه توکم ٓارین کره هټلرد چې خاطر دي په هم هغه ، وویله پلوسۍ چا لهځله دهغو چي اودهرڅه شول سپاره باندې پرنیلی غوښتنې لوړتیا دفرهنګي پانګه په دتیلو وځاپه زور په امریکا د یی مصدق چي کېحال پوهنیزو دتوکم وختوکې نږدې دې په چې همداده ، شول کې لټه کولوپه دایرانی درلوده نه توجیه علمي ډول هیڅ یېلپاره ، دي نه ٓاریایان برخه زیاتی ایران داوسني چې وایی څیړنې نوې ، کړی مخامخ سره ګواښ علمي له توب ٓارین یا ایرانیڅیړنودفارسیانو هم (ایران) نوم اوسنی فارس د چي ان او وه جعلي او غلطه هم دعوه توب ایراني او ٓاریایی د دهغوی وي نه ٓاریایان چې څوک ، داچیمانا په څیړنو دعلمي زه ده. شوې ترسره څخه اونورو) هندیانو تاجکانو، ، افغانانو ( ٓاریایانو ٓاراستوګنو له چي ده غال تاریخی څرګندهیوه ، کارکوي لپاره دوام د غرضونو او برالسی د لویدیزښکیالک د چي یوشمیرایرانیان چې یم شکمن پردي خو ګورم نه شک کیحقانیت [/COLOR][COLOR=rgb(100.000000%, 0.000000%, 0.000000%)] وړده.[/COLOR][COLOR=rgb(12.200000%, 28.600000%, 49.000000%)] ستاینې دقدراو لپاره ولسونو استوګنو ٓار رښتینو د څیړنه دغه وي، نه خبره دا اوکه لري. ونه نیت رغنده کې برخه دغه په شيکیدای [/COLOR]
[COLOR=rgb(0.000000%, 0.000000%, 100.000000%)] www.Larawbar.com [/COLOR]16
[COLOR=rgb(0.000000%, 69.000000%, 31.400000%)] ۴ [/COLOR]
یې پلوه له دڅیړنو ژبپوهنې دتاریخی چې ده څخه ژبو ٓاسیایی هغو له یوه پښتوژبه وشوه اشاره مخکې چېلکه او برابر تول په اوڅیړنو دپوهې توګه دقیقه خورا پههرڅه ده ژبه بډایه برخوکې ډیرو په هم پلوه اوفرهنګي تاریخي له . ده ژبه ګره سیالي کې برخه هره په سره سیالوژبو خپلوله
او خواخوږي خوداچې دي رانغښتي کې لمنه خپله په هرڅه کې برخه په دبیالبیلوعلومو کې هروخت په، ، نسلونو چي دی بحث تراژیک داهغه ښندلي، سرونه ژبو پرنورو ویونکو یې اویا ، درلودل نه یېلوستونکي المل په ګټو پارو دخپلولنډ یوازې کې اوږدو په دتاریخ پښتنو چې ځکه ، ژاړي هم البه او ژړلي پرې مونسلونو دي. کتلي سترګو په میرې د ته پښتو او دمور ته -انګریزۍ ،اردوفارسي او وو وړتیا اوعلمی تخنیکی دعصر چې موندلی توان ددې حده تریوه پښتو برکته له کاله ځوان دپښتون اوسخو ژوندۍ ختیزه دغه په ده اوغوښتنه هیله نړۍ دعلمي چې څه اوهغه پرانیږي غیږه پراخه خپله هم نوره تهنوښتونو . ومومي ځای خپل هم کې ژبهلرغونې
پچه په هیواد اوداسې چا دداسې کې برخه یوه په هم بیا سره سره هیلو پورتنیو له ژبه دغه چې مرغه بده لهخو لیونيلیوالپاتېشويچېتراوسههمپهدغهرسیدلېچېتلدقدرت،جن ګ،برياوماتوپهدرنومنګولوکې ماتو په شان په مرغه لویدلی مردارډندکې په او ،ناهیلي ټپ سترګو په ، ناخبره ځانه له ، ډوب ترستونی کېنشه
لري وطن چې ده ژبه کسانو(افغانانو) دداسې اوس ژبه همدغه .هو، وهي ترپکې اوتکنالوژۍ پوهې له بېڅانګونو کې معامله په دبډایۍ دځان یې یوشمیر ، کوي نه هیڅ ډګرکي په دخدمت ژبې دغې د بیاهم خو دي نه هم غریب، دوی د دا ګواکي چی واچوي ناګاره داسې ځان بیابه راشي خبره دمصرف پرهغې چې خو ګټي پرې پیسېکاروي ، کوي یې هستیوسره فرهنګی له اوددغې ژبې دغې له کیږي وسه له یې ناځواني څومره اوچي ده نه ژبهدمور وینا پرپښتو ولې ملتوکي ملګرو په تا چې وویل مخامخ کې ناسته یوه په ته اهلل ډاکترنجیب ارواښاد مییومهال هغه ، ووایي نورڅه چې دې له پرته خو ؟ افغانستان د که مشروې ایران ته چې شول نه پوه هیڅوک ، کړهونه درکوم وعده زه « : چې وکړه اژمنه د یې لپاره تسل د زما خو ، ومنله نیمګړتیا دغه خپله سینه سړه ډیره پهارواښاد ته را لرې حق بیا ، کړه ونه پښتو پر وینا خپله هلته مي که ده وغونډه هیواد پیلیو نا د وختوکي نژدي دې پهچې تر صاحب کرزی چې نشته هم یوڅوک اوس خو ، کړه پوره ژمنه دا خپله بیا هغه او » یي نه پښتون نجیبه چېوواي کله هم باندې پرپښتو توګه په دولسمشر افغانستان د ټولنوکې نړیوالو دغو په چې ووایي ورته او ونیسي پنهچ میرې ګناهګارې د سره پښتو له دي ورسره واک دوطن چی هغوی ده بدمرغي پخوانۍ زموږ دا . خالصوه خولهکله . کوي سلوک شانپه
په څوک او دي شام په څوک چې یوڅوببرسري شان په اودهغه رشاد عالمه لکه دغرورخاوندان هغه یوازېٓایا پرمختللې نه لپاره دتدریس کې پوهنتونو په چې دی حال ګړۍداسې دم ژبې ددغې ؟ دي مسوول ژبې ددېیونان هم له شو سرکړ په الس تدریسه له ژبې ددغې رشاد عالمه چې ورځې هغې له ، کادرونه وړ هم اونه لريشونتیاوې
[COLOR=rgb(0.000000%, 0.000000%, 100.000000%)] www.Larawbar.com [/COLOR]17
یې ) نورو او زیار استاد ( لکه استادان نومیالي ، لیدل ونه سترګو په څه دغوړیدو ژبي دغې بیا ترننه ورځې غېه پوهنتون یوه په اوهلته وروغواړي یې واکمن دکابل چې لري نه ارزښت هم کچه په قوماندان مار داړه او قاتلدیوه ! واخلي کارځینېکې
نړیوال بلکه ویاړکاوه موږ یوازې نه باندې پرنومیالیو ژبی ددغې دلته به یومهال چې دی برخلیک ژبې هغېدادهم رشتین، ، حبیبی رشاد، نومیالی دهغه نن وو. کړي پرغاښ ګوته باندې هڅو کیدونکو ستړې خپلونه په همیې چي راغلې ورځ بده داسی باندې هستیو فرهنګی او پرژبی ستورو نورو سلګونو اوپه روهي ، الهام ، تږی ،بینوا دې په چي غواړي نه او جوړوي ډکې ته مخې پرمختګ او دودې یې خاشې او خلي راوړي باران او بادهرموسمي دی روان یوستم داسې دلته . وغوړوي وزونه خپل میراث کلونو زرګونو د قوم استوګني دٓار هیواد ددغه کيسیمه : ووایی چې ناچاریږي ته دې سړی یي لیدو پهچې ... زه اویا وای نه زه یا چې دریغه ،دریغه په ځان باید چي هغوی ، راوایسته سټه اوژبی دفرهنګ زموږ ستم اوژبنی فرهنګی یې پیړۍ پیړۍ چيهغوي دخپل باید چې هغوی ، ګنهګاروبولی وړاندې په اوفرهنګ دژبې زموږ ، وړاندې په زموږ ټولنیزلحاظ اواخالقی دومره هم اوس هغوی وغواړي بښنه کچه ملی په وړاندی په داکثریت هیواد ددغه امله له تیري فرهنګیدغه دخپل او نیسي السونه باندې پرخولو زموږ امله دسازشونوله سیاستوالو منلو اونا دمصلحت چیببړکیږي
[COLOR=rgb(0.000000%, 0.000000%, 100.000000%)] www.Larawbar.com [/COLOR]18
پاتی شي نه الره په سترګی ته دی نوره نړۍ نن چې کې حال داسې په پریږدي. نه مو ته کولو ترالسه حقفرهنګی اوخپل لپاره ژبي اوخپلې فرهنګ دخپل چي لري حق دا خلک ٓاراستوګني کې نړۍ ټوله په چی هسی ،کیدای په غږ بایدخپل شي الندې ترپښتو حقونه دنورو چی دې له پرته کې برخه دغه په ، وکړي مبارزه لپاره هویتفرهنګی ته حرکت دغه زوریی په پوهي اودخپلي ساته ونه یي رشاداویارانو عالمه چي لکه ساتو، ونه کي ستونيخپل . کاروکړ اومنظم شعوري پورې ترپولیدمرګ
د زموږ یې دمه تردغه چي کړو راوی خوبه اودرانه اوږده هغه له پیړیو د کې برخه دغه په موږ رشادعالمه جزیاتو دومره په چا بل پاڼه ژوند داندو زموږ ته موږ ، غږاوه ته را پیغام ورکې او دمرګي هویت تاریخي اوفرهنګی بې چې پښتون بدمرغه باندې رمز دغه په ده چې لکه ه و کړی تشریح راته یې اونه راسپړلې نه وړاندې پهزموږ کړ. پوه ورکړی نوم فرهنګوٓاراستوګنو دبی ځواکونو ضدو فرهنګ افغان او بدنامو پالو فرهنګ اوپرديفرهنګو
: ډول الندېپه په دمرګ چي ناروغه هغه لکه هم اوس ، کوو اشاروکې په هم س او خبرې ډیرې موږ وکړه اشاره مو مخکې چېلکه زه چي وهي نارې همدا پرپوله دمرګ کړي کمزوري وي نه یي مورال خپلوانو دخپلو چې لپاره ددې ، والړويپوله دي په اوناکس هرکس پښتانه ... یم ښه نن ترپرون چي خامخاوایی داخو وي نورنه اوکه ... جوړیږم زه ، یم نهناروغه دګیلې هم یې کې برخه دغه په اوباید کړي ډیرڅه دوی و، ځواک حاکم یو کې سیمه په تل دوی ګواکي چيتورنوي خبره مانا بې دایوه ، ته نورو هم اونه کړي څه ته ځان نه پرمهال حکومت دخپل برعکس خودوی پریښی، وای نهځای له کیسه تیره پرما یوه دلته ، وهي ورباندې شخوند سره رحمٔي بې خورا په پردي او خپل یوشمیر هم اوس چېده خبرې اوږدې سترګوتورو د دکرزي چې سره مسوول یودولتي له کېمې هندوستان په ، رالیکم اړونده سرهموضوع په کې کتنه لومړۍ په وه لیوالتیا فطرتي خبره دچا خبرې سروپایله بی ضد دپښتنو چې مسوول دولتي دادرلودې ، لري اودریځ ځای قوم مهذب دیوه پورې تراوسه پښتانه کې هندوستان په « : چي وکړه داپوښتنه سره جدیتخورا که او وو واکمنان که هغه پښتانه خودافغانستان شي کیدای دویاړبلل والی شته تاریخي یي اوهم فرهنګی یېهم ورته مي اورښتیا وخندل ماورته ؟ وي څه به المل ددې ... دي برخې بي څخه ځانګړو دغو له اوسیدونکېعادي توپیرلري برخوکې نوموړو په سره هغو له دافغانستان هم رښتیا په پښتانه دهندوستان ...صاحبه : چي داسېوویل پیاوړی پښتنو دهندوستان ، دی فرهنګ دریم او واک دویم ، اقتصاد یی لومړي دي معلوم هم الملونهاودهغه د هم روپې عادي ورکړې راکړې د چي ان شوي پرواک چي کله درلود، وه والړه پرې یې ستنه ژوند د چیاقتصاد واک د و قوم جوړونکي برخلیک کې اوږدو په دتاریخ کې ٓاسیا په دوي چي دې په درلود هم یی واک ، وې زروسرو چاپیریال او حالت یوه داسي په دوی هم لحاظ فرهنګی په ، پوهیدل توګه هراړخیزه په باندې اهمیت په کاوځوا دغودریوتوکو له دوی نو ځکه ، وه ګرانه استوګنه اوپوهې وړتیا فرهنګي پیاوړې یوې له بې هلته چې اوسیدلکې ، وې منلې ستنې واکمنۍ دخپلې یی اوهغه درلودل یې توکه دری دغه داچې وومانا شوي مل سره وړتیا لهاودهغو دیوهحقیقتپهتوګهدامنلشوېدهچېپښتونپههندکېهمیوشتمنو،ه مواکمنواوهمپهفرهنګیوړتیا داسمه پښتون کې افغانستان په خو . کاراوه خپله په او و خپل هم یې قلم و، انسان شوي روزل او شوی لویسمبال دهچيتلواکمنو،واکیېالره،اقتصادیينهالره،اوقلمییهمنور وتهسپارليوچېهغهترډیره
[COLOR=rgb(0.000000%, 0.000000%, 100.000000%)] www.Larawbar.com [/COLOR]19
کې جګړه په اپارتاید فرهنګی د وړاندې دپښتنوپه قلم هغه مو سره حرامۍ نمک په او واستتاسو(غیرپښتانه) همدادهچيننتاسوجنابهموایاستچيدغهاوهغهپښتونیوشانودهن هدهکړېاویوشاننهکاراخیستیدی. و واکمن هم پښتون چې دې له سره کې افغانستان په چي شوی المل ددې توپیر لوی دغه امله همدې له ،وو کې افغانستان په وړتیایې هغه کارولی لپاره شته خپل او هویت دخپل هندکې په دوی چي تګالره دایميخوکومه له زبیښاک او ستم د اوژبې فرهنګ پردي د ته اپارتایداوده فرهنګي د نومونه نوې په یا او ستم فرهنګی اوږدهدیوه . شوې برخه ورپه ده نهامله نورې هغه چي وړتیاووته هغو قوم دخپل چي و څوک لومړني رشاد عالمه پښتون چي داوه موخه مو کیسې دغېله انساني یوه او جریان دیوه توګه، په ضرورت تاریخي دیوه وې پاتې الونیا څخه ځواکونو رقیبو او قام دخپلدده توګه شعوري په وروسته خوبه درانه یوه له ته هغو یې ټول موږ او کیښودې کې مخ په نړۍ او زموږ توګه پهرسالت پښتو، ، وو واره خواره هنراومعنویات او علم دپښتون هغوکې په چې وویل او ولیکل ژبو دریو په هغهځیرکړو. او دهند ، دي ورک قومونوکې دریو ژبواو دریو دغو په اوس همدا قام دده چې ځکه اردو او فارسي –دری ، پنجابی ، بنګالي لکه ژبو ییزو نوروسیمه او هندی اردواو په پښتانه اتراپردیش او پنجاب دسنداوپاکستان ، شوي ورډوب کې فارسی په اوسیدونکي ښاري زیاتره ایران او دافغانستان ، دي ورک کې مرهټی ،ګجراتی ایرانی مي کې تهران په دي. سراخیستي په باران او باد تفاوتۍ بې او علمٔي دبی ، لري ژبه چې بیا پښتانههمداسي ن پنبتو{پ این که بگویید برایم لطفٓا ( : چې ولیکل راته کې وختو نژدې دې په دی بارکزی پښتون ٓاره له چېدوست بتو}چهسانزبانبودهاستکهنیاکانمانبآانصحبتمیکردند... )
کهپښتوپرزماددغهدوستاحساسژوندیدی،ځانبیاهمپښتونبولي، خوپهدییېبیاسرنهخالصیږيچې چې ده غمیزه او تراژیدي یوه داخپله ، ښکاري ورته ن) (ب او دی ګران ته ده وینګ نودهغه شي ولیکل باندې(ښ) اردو او هندي د کې پاکستان او کې هند په نن ، ده شوې تپل او شوې زغمل اوږدوکې په تاریخ د باندېپرپښتنو بیاهم یې المل چې . دي او وو پښتانه نومیالی ژبې دري د کې افغانستان په ، دي پښتانه ساالران اوژبومخکښان انساني څرګند یوه خپل د غورځنګ دهغه او رشاد عالمه چې هغه اودی و والی نشته مبارزي دهغې کې الره دغهپه . ده دریدلې ټپه په امله له کمزورۍ دپښتنود خپله په اوس او کړه پیل را عصرکې خپل په توګه پهحق او دوستانو زموږ هم اونه خبروو پرې موږ نه پورې وخته تردغه چې ٓاشناکړو سره نادراتو داسې له رشاد عالمهموږ ؟ ده څه خبره چې داراښوده ته موږ نیته بده له یا او ښه له دواړودښمنانو زیات خورا اړه دغه په کې هندوستان په وخته تردغه چې ده داسمه ولیکه، اثر نومی پښتانه لودي رشاد تهموږ دپښتنوددغو رشاد موږ ووخبر، نه څوک باندې راز دغه په کې افغانستان په چې مرغه بده خوله و،کارشوی عالمه زه ، وې کړي ترسره ته بشریت کې برخه په اوپوهې دعلم هغوی چې خبرکړو څخه کارنامو هغو لهنومیالیو نه کې افغانستان په کارنامې فرهنګي دهغه او برم پښتون چې وهڅولم المل دې په یوازې ته هندوستانرشاد واقعیت یو اودا ، دي پاتې ناویلي هم تراوسه ډیرڅه هلته درکوي، وخت کې برخه دغه په څوک نه او شېموندالی کارنامې لویي غوندې سینا این لکه کې طب په بهوه میا پښتون چې ولیکل ورته مې یوځل یم، مرهون یې زهو، پوهیده باندې ادبیاتو او طب ، نجوم په سینا ابن که ولیکل ورته ما ترهغوچې کیده باورنه دده خو ... دي کړېترسره اوزما پوهیده باندې ژبو ټولو سانسکریت او پښتو ، فارسی ، عربی په ، درلوده کاروایی مټ کټ هم بهوه،میا وکړه. ستاینه یې هڅېددغې
[COLOR=rgb(0.000000%, 0.000000%, 100.000000%)] www.Larawbar.com [/COLOR]20
داسې دیوه هم تراوسه موږ ورکړ، شعور پیژندنې دځان ته پښتنو رشاد عالمه چې کړه یاده را دلته دې په مېداخبره مود به خو ترلږه لږ نو خبروای اوکه یوخبر نه شي کیدای انډول سره سینا این له چې باندې والي شته په پښتونلوی په کارونه دده کې برخه په دطب ، نومولی سره نامه په نومیالي دده څانګه یوه کې برخو طبې پوهنتونوپهاوسنیو په نومیده بهوه میا عالم پښتون نومیالی دغه وو، نه اونوروکم سینا این لکه کسانو ترنومیالیو کی وختخپل : کړم ډاګه په دي تړلي سره برکت علمي له رشاد دعالمه هم هغه چې توګه لنډه په یوڅوټکي ته تاسې غواړم اړهدغه
له وزیر دهغه کې زمانه په دسکندرلودي او طبیب او لیکوال ژبې دفارسی ) هجري ۱۴۹ ( وفات میابهوهپښتون ، فرشته تاریخ ، اکبري طبقات ، لکه کتابونه مهم کې وچه نیمه په دهند باب په دده و، څخه فضالو او علماوولویو په دی چې دې له سره ، شوی پاتې دي نه خوله پټه هم نور لسګونو اوپه وهند پاکستان مسلمانانتاریخ هغه په ان یې اړه دغه په او درلوده اومینه لیواتیا ځانګړې یې سره اوطبابت طب له خو و نابغه کېبیالبیلوعلومو باندې لوستنه طب هندی په ده چې و همداټکی ) است مفید انسان برای طب علوم همه درمیان ( چې ویل کېوخت طب هندي چې یې ته طب ) (ایرودیک او کړ، پیل کار اوڅیړنې دمطالعی وو کې سانسکریت په ٓاثاریی زیاترهچې [COLOR=rgb(100.000000%, 0.000000%, 0.000000%)] چې و طبیب لومړنی دي[/COLOR] کړ. پورې الس کړه زده په علم ددغه خوایې بلې اوله وکړه پاملرنه خوا یوې له کیدهبلل [COLOR=rgb(100.000000%, 0.000000%, 0.000000%)] کارنه کې هند په طب یوناني چې ویل اوویې ورکړه دانظریه اړه په دطب کې هند په یې کې ترڅ پهدخپلوڅیړنو په پوهان ٓاري هندي یې کارلپاره ددغه شي. کړل پورې الس باندې وده په طب دهندي خپله په دلته باید ،ورکوي اوطبی څیړنې خپلې دوی چې داده خو جالبه ، وکړې څیړنې ګډه په کې برخه دغه په یې څوکاله اوکارواچول طب په چې و طبیب لومړنې میابهوه ، دي هم ازمایلې عمال تنوباندې اووسوه یوزر په کې وخت خپل پهمطالعات باید ګډه په چې وګمارل ته دې سره ځان له یې طبیبان ډله یوه داچې مانا ، کړه خالصه الره څیړنې ییزو دډله یېکې [/COLOR] په چې شو طب سکندري یا الشفا) معدن ( نامتواثر یې پایله دڅیړنو مودې اوږدې دیوې چې ،[COLOR=rgb(100.000000%, 0.000000%, 0.000000%)] وکړي تحقیقیو [/COLOR] تالیف او بشپړ سره تحقیق او تجربو عملی ، ژباړې په مرسته په پوهانو اسالمی او دهندي کې کال هجری۱۰۹ په دناروغیودډولونو ، اودرملنې دعالج اودهغو دناروغیو څیړنو، دطبی ، دی څپرکې ) (۹۱ ټال ټول چېکړشو. [COLOR=rgb(100.000000%, 0.000000%, 0.000000%)] (*)[/COLOR] ...» لري څرګندونې اوږدېاړه
[COLOR=rgb(12.200000%, 28.600000%, 49.000000%)] په چې دې له سره ، وه شوې اولیکل شوې باندې پرپښتو مرکه لومړنی او نسخه پڼولومړی ملیندا د چې کړه ګوته راپه رشاد عالمه تهموږ دغه لپاره ځل دلومړي موږ داچې هغه وړوو دپاملرنې لپاره زموږ چې خوڅه ، وې شوې وړلیکنې دپاملرنې هندکې په کې برخهدغه کړې جوړې امپراتورۍ لویی کې زړه په دٓاسیا یې یومهال چې قام هغه ، پیژاند نه یې ځان چې قام ویده خبرکړواوهغه ورباندې پوهنومیالي هرڅهیېوې،اوسپهدېنهپوهیدهچېدیڅوکدی،مامخکېاشارهوکړه، چېلهلیکاولوستهدومرهلرېپاتېکړلشویوچې اوسلهیادهایستلیوو،اولکهکوڼاورونډدجهلپهیوهتورتمکېدا سېلویدلیوچېنهچاخوځولیشواونهیېلهخپلجهلڅخه شو. کوالی خوا پریوهځان [/COLOR]
[COLOR=rgb(12.200000%, 28.600000%, 49.000000%)]------------------------------------------------------------------------------ د چې وای کړی همت دا مقاماتو دولتي او پوهنتونوعلمي ٓاباد یاجالل کندهاراو که چې وای پرځای ډیره دا به اړه دغه په : وړاندیز(*) سینا ابن د اوس پوهنځی طب دکابل چې لکه نامه په ) انستیتوت یا پوهنځي طبي (میابهوه د یوه څخه پوهنځیو طب کندهار اوننګرهار دلته داوړاندیزځکه ما وې. نه کمې سینا ترابن کې وخت خپل په څیړنې طبي عالم پښتون ددغه چې ځکه ، شي ونومول یادیږي نامهپه دا چې شول کوالی ما وکړي، کې ترڅ په غوښتنې یوې د څخه ولسمشر له توګه ییزه ډله په هیله دا چې ، وکړ نامه دمسوولینوپهدپوهنتونو خلیلی یاهم او صاحب رشال ما له به موږ « : چی وایی وانه ته را چي ډاریدم خو وای کړی هم ته یون ګران یا او صاحب هیوادملوړاندیزمی وکړو....» پرې مشوره سرهصاحب [/COLOR]
[COLOR=rgb(0.000000%, 0.000000%, 100.000000%)] www.Larawbar.com [/COLOR]21
انګریزی ) ترنګنی راج ( تاریخ مهم دکشمیردخورا او عالم نامتو دیوه دهند ټکی دغه ته موږ رشادعالمه : وو لیکلی پنډت راوپیژاند، پربنسټ دیادونې سیتارام پنډتژباړونکی
The most famous of the Indo- Greek dynasties of Gandhara and the Punjab were Appollodotus and Menander. They conquered a great part of India. Strob tells us that Menander “conquered more tribes than Alexander” and among his appears in Indian tradition as king Milinda who became a convert to Buddhism. His dialogue with the celebrated Buddhist Philosopher Nagasena is known as the Milinda-panho or Questions of Milinda the milinda panho was originally written in old Pushto of which no copy is now extant: it is, however, preserved in Pali in Ceylon, Burma and Siam and the earliest extant Pali copy of the 4th century A.C. was discovered in a Buddhist shrine in Japan. Buddhaghosa repeatedly refers to this celebrated dialogue as an authoritative work though not in the canon. After his death, Menander appears to have been treated with honor which recalls the passing of the Blessed One. According to Plutarch “when Menander, one of the Bactrian kings ,died on a campaign after a mild rule, all the subject towns disputed about the honor of his burial, till at last his ashes were divided between them in equal parts.”
[COLOR=rgb(100.000000%, 0.000000%, 0.000000%)] (Ranjit Staram pandit ,RAJATARANGINI English translation ,New Delhi 1977 ,appendix 1p 745) [/COLOR]
لیکوال دنومیالي ) پښویې یا پوهنې (ویی کرڼا ویا دلومړي کې نړۍ په موږ لپاره ځل دلومړي پوهنيرشاد کړو، ٓاشنا سره اوموضوع نامه له ) درسونه اته یا څپرکي، (اته ادهیای اونامتواثراښت نامه له پاڼنېمهارشي ، وکړه یې څیړنه پرتلیزه اودهغو کړل ګوته په ویی پښتو اثرکې نومي ادهیای (اښت) اشت دپه دهغه رشادعالمه سره پوهانو زیاترو له لحاظ علمی په چې واړوله ور ته ناویلیو هغو یې پاملرنه دپښتوپوهانو چي کارواوداهغه له ژبو او ادبیاتو ، ټولنې دهندي چی وه هڅه دویمه وروسته البیروني له کې برخه دغه په پوهنه رشاد ، وېناحله وړ دپاملرنې یې ډګرکي په څیړنو دعلمي چې ویستی را خبرې اونوې څه نوي سی دا پیړۍ شلمه په یې څخهپرتلې شو، ورپام ته پښتووییو ېې کي ادهیاي اښت په چي شوه الرښود یو کې برخه دغه په پوهنه رشاد درلود.اهمیت کومه له ته ژبې سانسکریت اونور ) (لیکل لکه ٓاشناویي شمیرنا یو چې پوهیدل نه دې په پوهان هند پورېترډیرو سره اوقوت برالسي ټول خپل په سانسکریت چي کړه خالصه الره دا کې برخه دغه په پوهنې رشاد ؟ ديورغلي . دي اخیستی جوړښتونه او ویی سلګونه په څخه پښتو لهبیاهم کې ادهیای اښت په ني دپاڼي " : وکړ داسې اړه دغه په مخکې کلونه پیل څیړنې دخپلې اړه دغه په رشادعالمه مقاله دغه په غواړم زه دي ب با بڼه اوښتې لږه اویاپه (عینٓا) مټ کټ پښتوکې اوسنۍ چي سته کلمې داسېځینې [COLOR=rgb(100.000000%, 0.000000%, 0.000000%)] ) ۴۱۹مخ ، کال ۰۱۹۱ ، ټوک ۰ څیړنه لغوي ، رشاد عالمه ([/COLOR] ..." کړم وړاندې نمونې څو دهغوکې وروسته څیړنې دغې له ، دي کړي تشریح توګه مفصله په ویی ) (یاڼه او ) (هل د کې مقاله دغه په رشادعالمه او سانسکریت له چي ده ژبه لرغوني پښتویوازنۍ چې ومنله باندې پوهانو هندي په داخبره پوهانویوشمیرنورو اغیزه باندې بلې پریوې یي کې برخو بیالبیلوګرامري په او وه ژبه ژوندې کې وخت یوه په سره دواړو فارسيزړې ده.کړې خپلو په داټکي لپاره ځل دلومړي ده ، وښوده ونډه اوپښتنو افغانان د کې وده په دهندپوهني ته موږ رشادعالمه دلوستلواو دهغو چې دي پرتې کې منابعو هندي او هند په منابع تاریخی دپښتنو چي کړ ګوته په کېٓاثارواوڅیړنو البیرونی ابوریحان لکه کې برخو بیالبیلو په دهند چي و لیکوال لومړی دی شي. برسیره را باید کې ترڅ پهڅیړلو وړاندې په جهان او دځان میراث هغه ) پټانانو ، پښتنو قوم(افغانانو- نومیالي ددغو دٓاسیا یی هلته اووګرزید ، ښکاري وړنه دباور لپاره ستمودښمنانانو اوفرهنگ استوګنو) د(نا قوم ددغه هم تراوسه کړچېرابرسیره یې باندې وچه پرنیمه دهند چې هغه اوخبرکړو، برالسي پرهغورښتیاووباندې کې برخه دغه په موږرشادپوهني وې. درولې ماڼۍ دنګې داسطورو ژواک او واک ددمتمدنوپښتنو
[COLOR=rgb(0.000000%, 0.000000%, 100.000000%)] www.Larawbar.com [/COLOR]22
ادب دهنر، زموږ عصرکي خپل په رشاد عالمه چې وکړو اشاره ته ټکي دغه باید کې پایله په بحث تیوریکيددغه تاریخی لویه کې کولو ژوندي را په غورځنګ فرهنګی ادبي دٓاراستوګني هیواد دغه د کې برخه په فرهنګاو فرهنګ او ژبې ، ادب ) (پښتني پرافغاني لپاره ځل دلومړي یارانو دده او ده کړ، ترسره رسالت او دندهاوعلمي پرګنو(اپوکینو، ٓاراستوګنو د افغانستان او ،خراسان ٓاریانا اود ورساوه ته پای دور ستم او تورتم دباندې له یې هنګامه اواخالقي انساني چې کړلکه یو بهیرسره نړیوال هغه له غږ خپل یې پلوۍ په ) پښتنو او ،افغانانو دغه به نسلونه نوي زموږ چې هیله دې په ، کړ جوګه دبریاوو ځان یی کي برخه هره په او وه شوې خوره ا ترٓاسیامریکا څوددغه ورسوي ته پوړۍ هغي دلوړتیا فرهنګ او دتاریخ ولس ٓاراستوګني افغان او دپښتون مشالروښانه . شي ) وینه په زړه د مینه ( ته افغان هراوسیدونکيهیواد نه نامه دغه په هغه زه نو ځکه ، بللي البیروني پیړۍ شلمې د حبیبي عالمه ، رشاد عالمه چې دې له سره هرډولپه دخپلوڅیړنوپه کې وخت خپل په اړه په اوادبیاتو مذاهبو، ، انسابو ، دتاریخ ده چې میتود خوکوم ، یادوالیشم او صالحیت ، بوختیا دعلمي دهغه نوزه ځکه لري والی ورته سره البیروني له حده ترډیره هغه کارولی کېترڅ پوه معاصر یوه دهغه اړه په دالبیروني هغه چې رسوم ته پای کیسه پرهغه پای لکچر کالنی دغه خپل د اړه پهتالش . کوي برابرتیا هم سره حاله له رشاد اودعالمه دهلیکلې [COLOR=rgb(100.000000%, 0.000000%, 0.000000%)] له هغه یاقوت چې ده کړې ن بیا واقعه حیرانونکې یوه دوخت وفات د الولوالجی عیسی بن علی ابوالحسن فقیه« نقل څخه الستورکتاب) ( له بغدادی یعقوب کثیربی قاضی اوهغه ده اخیستې څخه النیشاپوري محمود بنمحمد : ده اوریدلې څخه خولی له ابوالحسن دفقیه واقعه دغه یعقوب قاضی دهکړې وویل ته ما یې کی حال همدغه په بندیدله سینه یی ځکه وهلې سلګۍ چی ولید هغه ما ، ورغلم ته ابوریحان زه(( ورته الرې له شفقت ماد ؟ وو ښوولی ډول څه په حساب ) اناګانې دموردخوا (یعني فاسده دجدات ورځ یوه تاجی وویل:ٓایاپهدغهحالتکېدرتهوښیم؟دهوویل:"هوپهدغهوختکیر اتهوښیهزهچيددغېمسلیترزدهکولو بیان ورته مساله هغه ما " والړشم څخه دنیا له جاهل باندې هغې په چی وي ښه به ته هغه نسبت پریږدم دنیاوروسته والړم اوباندې شوم رخصت ورڅخه زه بیا وروسته تکرارکړل یي هغه وو ښوولي ورته ما چې څه کړه یاده په اودهکړه شو). رخصت البیرونی یعنی ( شو ترغوږ ٓاوازمې اومصیبت ژړا د چی وم الرکېالپه [/COLOR]
[COLOR=rgb(100.000000%, 0.000000%, 0.000000%)] » ۰۲۱ ص ۰۱۹۴ کابل عارض عبداالحد ژباړونکی ، البیرونی ، برنی سیدحسن« [/COLOR]
وکړاو خداپامانی سره زیرمې پراخې یوې همداسې له دپوهې مخکې کاله اووه څخه نړۍ دغې له هم رشاداوعالمه شو.رخصت . ښاده یياروا
توباردیر چون کسی رد بیا ظفر چرخ که دوربایدبسی
پای
کاناډاادمنتون Rasidan_g@yahoo.com
[COLOR=rgb(0.000000%, 0.000000%, 100.000000%)] www.Larawbar.com [/COLOR]23