Tweet
دا چي د ډيره وخته څخه موږ وینو چي د میلاد لمانځونکو لخوا د میلاد پر لمانځلو نهايي زیات ټینګار کیږي، تر دې اندازې چي هر هغه څوک چي د دوی سره دا نه لمانځي یا په دې اړه ورسره هم فکره نه وي نو پر هغو د ګمراهۍ ټاپې وهي! او پر دې میلاد لمانځلو دومره ټینګار کوي چي هر کال بیلا ناغه ځانګړي کاغذونه او لیکني چاپوي، چندې ورته کوي ګواګي د ضروریاتِ دین څخه یې بولي. په دومره التزام ورته قایل سوي دي چي دا میلاد لمانځنه د اختلاف یوه لویه موضوع ګرځېدلې ده او په علماوو او عوامو کي لوی درز پیدا سوی دی. دا چي اسلامي امت د سختو کړاونو سره مخ دی، د کفري نړۍ لخوا د هر ډول حملو ښکار دی نو پر دغسي موضوعاتو چي د هغه په اصل کي اختلاف وي او په شریعت کي د هغه حکم چا ته نه وي سوی څنګه مسلمانان یو د بل سره اختلاف کوي؟ څنګه پر هغه عمل ټینګار کیږي او مقصودي او اصلي مسائلو ته ددغه مسئلې په شان توجه نه کیږي؟
نو دا چي دوی دا کار نه پرېږدي نو اهل حق هم حق لري او ورلره پکار ده چي خپل موقف ښکاره کړي او دوی ته په ښه احسن او حکیمانه طریقه سره علمي دلایل وړاندي کړي، خو په منلو کي به زور نه کوي.
هیله ده چي دا لیکنه د ټولو مسلمانانو لپاره د صحیح موقف ذریعه وګرځي او هیڅکله دا لیکنه د اختلاف او خپل منځي شخړو ذریعه نه سي. هیله ده چي مقابل طرف لکه څنګه چي خپل کاغذان، اشتهارات او تبلیغات په ډير اصرار سره وړاندي کوي دغه ډول د اسلافو دا یو څو ویناوي دي هم وزغمي. الله عزوجل دي موږ ټولو ته د صحیح عمل توفیق راکړي.
ډیرو مسلمانانو ته اوس دا نه معلومیږي چي ددې ورځي لمانځل شرعاً څنګه دي، ځکه د دوی مخي ته ډول ډول دلایل وړاندي کیږي، په دې لیکنه کي د څلورو مذاهبو د مستندو علماء کرامو اقوال او په پای کي د دیوبند د علماوو فتواوي ستاسو مخي ته ږدو، نور تاسو او ستاسو اختیار.
لومړۍ د سریزي په ډول د دیوبند د مشهور محقق عالم چي زموږ احنافو افتخار بلل کیږي، د هغه لیکنه را اخلو:
محقق علامه سرفراز خان صفدر رحمة الله علیه
د دیوبند مشهور محقق عالم او د باطلو فرقو ماتونکی علامه سرفراز خان صفدر رحمة الله علیه لیکي:
په دې کي د شک او شبهې ادنی ګنجایش لا هم نسته چي د حضرت محمد صلی الله علیه وسلم سره عشق او عقیدت او مینه عیناً ایمان دی او دده مبارک د ولادت څخه نیولې بیا تر وفاته پوري د ژوند د هري شعبې صحیح حالات او واقعات او د هغه اقوال او افعال وړاندي کول د الهي رحمت د نزول سبب ګرځي.
او د هر مسلمان دا فریضه ده چي د رسول الله صلی الله علیه وسلم د ژوند حالات ځان ته معلوم کړي او هغه د لاري مشعل وګرځوي. د کال په هره میاشت کي، د میاشتي په هره اونۍ کي او د اونۍ په هره ورځ کي او د ورځي په هر ساعت او دقیقه کي کوم داسي وخت نسته چي په هغه کي د نبي علیه السلام د ژوند حالات بیانول او اورېدل ممنوع وي. دا خبره د اختلاف نقطه نه ده. لیکن دا کتل په کار دي چي ایا د ربیع الاول دولسم تاریخ مقررول او په هغه کي د میلاد محفل جوړول ، مجلس دایرول، په ډلو ډلو دباندي راوتل، یا دا ورځ مخصوص کول او فقراوو او مساکینو ته ډوډۍ په دغه ورځ ورکول وغیره، ایا د انحضرت صلی الله علیه وسلم ، صحابه کرامو رضی الله عنهم او د خیرالقرون د نیکانو څخه ثابته ده؟ که ثابته ده نو هیڅ مسلمان ته په دې کي د پس او پیش کولو حق نسته ځکه هغوی چي کوم څه فعلاً یا ترکاً کړي دي هم هغه دین دی او د هغه مخالفت بې دیني ده!
۲۳ کاله نبي کریم علیه السلام تر نبوت وروسته په قوم کي ژوندی وو او بیا ۳۰ کاله راشده خلافت (د څلورو یارانو) تیر سوی دی او بیا تر ۱۱۰ هجري پوري د صحابه کرامو رضی الله عنهم دوره وه. شاوخوا تر ۲۲۰ کالو پوري د تبع تابعینو رحمهم الله زمانه وه، په هغو کي عشق کامل وو، محبت پکښي زیات وو. د رسول اکرم صلی الله علیه وسلم احترام او تعظیم تر هغوی ماسیوا څوک ښه کولای سي؟ که مخالفه کسان دا همت وکړي د هغو حضراتو څخه دا (کارونه) ثابت کړي نو چشم ما روشن دل ما شاد، هیڅ مسلمان د سر د وریښته په اندازه اختلاف نه سي کولای، لیکن که مخالف کسان په خیرالقرون کي ددې ثبوت نسي وړاندي کولای او تر قیامته به یې هم وړاندي نه کړي نو بیا سوال دا دی چي د محرک د شتون باوجود او د سبب د شتون سربیره دا مبارک کار او د ثواب کار هغه وخت ولي ونه سو؟ او نن څنګه دا د ثواب کار او مبارک سو؟
بس صرف پر همدغه نقطه تمرکز او قاطع فیصله باید وسي. هغه ټوله فواید، برکات او منافع هغه وخت هم وه کوم چي نن يي اهل بدعت حضرات بیانوي ... دوی چي ددې پر اثبات دور از کار، بې ګټي او لایعني دلایل پیش کړي او صفحې صفحې يې په توري کړي دي هغوی ته پکار وه چي صرف او صرف پر دغه مرکزي نقطه يې نظر راجمع کړی وای چي کوم څه چي نبي کریم صلی الله علیه وسلم او د خیرالقرون حضراتو ویلي او کړي دي، صرف هغه دین دی او بس :
بمصطفی برسان خویش راکه دین همه اوست
اګر با و نه رسیدی تمام بولهبی است
دا خبره یاد لرئ! چي د میلاد مجلس او محفل جلا شی دی او خپله د نبي کریم صلی الله علیه وسلم د نیکمرغه ولادت ذکر جلا شی دی. اول بدعت دی او دوهم مستحب دی، حضرت ګنګوهي رحمه الله لیکي: خپله د فخرِ عالم علیه الصلاة والسلام د ولادت یادونه مستحب ده مګر د هغو قیوداتو په وجه چي ددې سره یو ځای سوي دي دا مجلس ممنوع سو. (رشیدیه/راه سنت: ص: ۱۶۰-۱۶۱. مکتبه صفدریه)
د میلاد تاریخ
علامه محقق سرفراز خان صفدر رحمه الله وروسته لیکي:
پوره ۶ پیړۍ تیري سوي وې ددې بدعت رواج په مسلمانانو کي هیڅ نه وو، نه کوم صحابي رضی الله عنه ته په ذهن کي راغلی، نه کوم تابعي ته، نه کوم محدث ته او نه کوم فقیه ته، نه کوم بزرګ او ولي ته. دا بدعت یو اسراف کوونکي پاچا ته په ذهن کي راغلی او د هغه یو دنیا پرسته ملګری مولوي ته.
دا بدعت په ۶۰۴ هجري کي د موصل په ښار کي د مظفر الدین کوکري بن اربل په امر ایجاد سو چي یو اسراف کوونکی او د دین څخه بې پروا پاچا وو (وګوری ابن خلکان وغیره) او امام احمد بن محمد مصري مالکي رحمه الله لیکي:
هغه یو اسراف کوونکی پاچا وو، د خپلي زمانې علماوو ته به یې ویل چي تاسو پر خپل استنباط او اجتهاد عمل کوی او د بل د مذهب پیروي مه کوی. حتی چي د (دنیا پرسته) علماوو او فضلاوو یوه ډله د هغه طرف ته مایله سوه او هغوی په ربیع الاول میاشت کي میلاد منعقد کوی. په پاچاهانو کي هغه لومړنی شخص دی چي دا بدعت یې ایجاد کړی (القول المعتمد في عمل المولد)
او دې مسرف پاچا د بیت المال او د رعیت په لکونو پیسې پر دې بدعت او جشن مصرفولې او په دې ډول هغه د رعیت زړونه خپل طرف ته د مایل کولو یو دیني چال او فریب جوړ کړی وو، او د قوم او ملک بې دریغه پیسې يې په دغه ډول بربادولې. علامه ذهبي رحمه الله رانقلوي چي:
کان ینفق کل سنة علی مولد النبي صلی الله علیه وسلم نحو ثلاث مائة الف
ژباړه: هغه هر کال (د جناب نبي کریم صلی الله علیه وسلم) پر میلاد ۳ لکه روپۍ لګولې.
او هغه دنیا پرست مولوي چي ددغه جشن د محبوبیت په وجه يې د پاچا لپاره د میلاد محفل پر جواز مواد برابر کړي وه ، د هغه مولوي نوم عمر بن دحیه ابوالخطاب (متوفی ۶۳۳ هـ) وو چي هغه ته ددغه کتاب په بدله کي د اربل مسرف پاچا زر دیناره انعام ورکړی وو. (دول الاسلام ۱۰۴) .
اوس نو لږ ددغه مولوي پیژندنه هم ملاحظه کړی چي هغه حضرت څنګه سړی وو؟ حافظ ابن حجر رحمه الله لیکي: (كثير الوقيعة في الأئمة وفي السلف من العلماء خبيث اللسان أحمق شديد الكبر قليل النظر في أمور الدين متهاونا). (لسان المیزان: ج۴، ص۲۹۶)
ژباړه: هغه د دین د امامانو او سلفو په شان کي ډیره زیاته ګستاخي کول، د چټلي ژبي مالک وو، ډیر احمق او متکبر وو، د دین په کارو کي ډير بې پروا او سست وو.
همدارنګه حفاظ ابن حجر رحمه الله لیکي: وقال بن النجار رأيت الناس مجتمعين على كذبه وضعفه. (لسان المیزان: ۴/۲۹۵)
ژباړه: علامه ابن نجار رح فرمايي چي ما خلګ د هغه پر درواغو او ضعف متفق ولیدل.
حضراتو! تاسو ولیدل چي د میلاد د محفل رواج کوونکي یو چم بازه او اسرف کوونکی پاچا وو، چي علماوو ته به يې امر کاوه چي د سلف الصالحینو د مذهب د پیروۍ پر ځای د خپل قیاس او اجتهاد څخه کار واخلئ. او د عوامو خلګو د ساده ګۍ او د مذهبي شوق څخه یې ناجایزه ګټه پورته کول او د خپل ملک سیاست يې وساتی او د نفس د پاره یې لاره هواره کړه. او د میلاد پر جواز باندي د کتاب لیکلو لپاره یو دنیا پرست مولوي په لاس ورغلی چي د هغه د چټلي او ناپاکه ژبي څخه سلف الصالحین لا هم نه وه خلاص او د حماقت او تکبر سربیره هغه د دین په معاملاتو کي هم ډیر بې پروا او سست وو. ددغه چالاکه پاچا او هوښیار مولوي سره هغه بې چاره پیر او صوفي هم ملګری سو چي د دین عمق او باریکیو ته نه رسیږي چي د ساده والي په وجه هر برېښېدونکی شی اوبه ورته ښکاري.
کله چي پاچا او د نفسیاتو ماهر مولوي او ساده ذهنه صوفیان دا کار دین وبولي او عوامو ته درخواست وکړي نو عوام بیچاره ګان ولي په دې کي پساو نه سي؟ حضرت عبدالله بن مبارک رحمه الله څه ښه فرمايلي دي:
نو اوس د چا خوښه ده چي هغه د خیرالقرون اتباع کوي او که د نفس پرست پاچا او زر پرست مولوي؟ موږ خو د خیرالقرون اقتداء کوو، الله تعالی دي موږ ته ددې توفیق راکړي. او پر دې میلاد باندي د هري زمانې اهل حق او د هري طبقې علماوو ښه ټینګ تردید کړی دی. لکه حضرت مجدد الف ثاني الحنفي رحمه الله... (راه سنت: علامه سرفراز خان صفدر رحة الله علیه: ص ۱۶۰-۱۶۴)
د مالکي مذهب علماء:
حضرت امام مالک رحمه الله فرمايي: ما لم یکن یومئذ دینا لا یکون الیوم دینا. (الاعتصام/جواهرالفقه)
کوم شی چي هغه وخت (د نبي صلی الله علیه وسلم او صحابه کرامو) په وخت کي دین نه وو هغه اوس هم دین نه سي کیدلای.
او بیا فرمايي: که چا په اسلام کي یو بدعت رایج کړی او غه يې ښه کار بلی نو یقیناً دا ګمان يې وکړی چي محمد صلی الله علیه وسلم په رسالت کي خیانت کړی دی (نعوذبالله ، یعني رسالت يې پوره نه دی رسولی) ځکه چي الله تعالی فرمایي: ( الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ) نو کوم څه چي هغه وخت دین نه وو هغه نن هم دین نه دی.
علامه ابن الحاج المالکي رحمه الله لیکي: فهو بدعة بنفس نیته فقط، لان ذلک زيادة فی الدین، وليس من عمل السلف الماضيين، واتباع السلف اولی. ( مدخل: ج۱، ص۸۵)
همدارنګه علامه تاج الدین فاکهاني مالکي رحمه الله او علامه حافظ ابوالحسن علي بن فضل مقدسي مالکي رحمه الله هم د میلاد لمانځني تردید کړی دی.
علامه احمد بن محمد مصري مالکي رحمه الله لیکي: قد اتفق علماء المذاهب الاربعة بذم هذا العمل. (القول المعتمد )
یعني د څلورو مذاهبو علماء ددغه عمل پر بدوالي متفق دي.
د شافعي مذهب علماء:
لومړۍ خو خپله علامه سیوطي رحمه الله په دې اعتراف کوي چي په دې اړه شرعي نص نسته: لیس فیه نص. (حسن المقصد في عمل المولد)
او بل ځای فرمايي: وأول من أحدث فعل ذلك صاحب اربل الملك المظفر. (الحاوي للفتاوي)
یعني دا کار د اول ځل لپاره د اربل پاچا مظفر ایجاد کړی.
معلومه سوه چي دا کار په شریعت کي نسته بلکي په ۶ هجري پیړۍ کي یوه پاچا ایجاد کړی دی.
همدارنګه علامه ابن حجر الهیتمي رحمه الله په فتاوی حدیثیه کي پر میلاد لمانځلو رد کړی دی.
امام نصیر الدین شافعي رحمه الله د یو سوال په جواب کي فرمایي: لا یفعل لانه لم ینقل من السلف الصالح وانما حدث بعد القرون الثلثة في الزمان الطالح ونحن لا نتبع الخلف فیما لا اعمل السلف لانه یکفی بهم الاتباع فای حاجة الی البتداع؟ (شرعة الالهیة)
دا لمانځنه مه کوئ ځکه د سلفو صالحینو څخه نه دی رانقل سوی بلکي د خیرالقرون وروسته په شر زمانه کي ایجاد سوی دی. او موږ د وروستنیو اتباع په هغه څه کي نه کوو چی سلفو نه وي کړی ځکه د سلفو اتباع کفایت کوي نو بیا بدعت ته څه اړتیا ده؟
د حنبلي مذهب علماء:
علامه ابن تیمیه رحمه الله لیکي (چي علامه سیوطي صاحب او ملا علي قاري صاحب یې دفاع او ستاینه کړې ده):
فإن هذا لم يفعله السلف ، مع قيام المقتضي له وعدم المانع منه لو كان خيرًا . ولو كان هذا خيرًا محضا ، أو راجحًا لكان السلف رضي الله عنهم أحق به منا ، فإنهم كانوا أشد محبة لرسول الله صلى الله عليه وسلم وتعظيمًا له منا ، وهم على الخير أحرص . وإنما كمال محبته وتعظيمه في متابعته وطاعته واتباع أمره ، وإحياء سنته باطنًا وظاهرًا. (اقتضاء صراط المستقیم)
یعني دا خلګ چي په ښه نیت سره میلاد لمانځي دا کار په دین کي یو نوی کار دی، سلف الصالحینو نه دی کړی سره ددې چي په هغه وخت کي دا تقاضا هم وه او دا ورځ د هغوی په ژوند کي راتلل او هیڅ ممانعت هم نه وو، نو که دا خیر کار وای یا راجح وای نو هغوی تر موږ ډير ددې مستحق وه چي کړی یې وای ځکه هغوی د رسول الله صلی الله علیه وسلم اشد محبت او تعظیم کاوه او د خیر پر کار ډير حریص وه. او د نبي علیه السلام مبحت او تعظیم د هغه په اتباع کي دی او د سنتو په ژوندي کولو کي دی.
د حنابله وو شیخ علامه شرف الدین احمد حنبلي ابن قاضي جبل رح (چي ابن جزري رحمه الله ډیره ستاینه کړې ده) هم په قول المعتمد کي پر دې باندي رد کړی دی. (تاریخ میلاد، مولوي عبدالشکور میرزا پوري)
د حنفي مذهب علماء:
د حنفي مذهب علماء ځکه په اخر کي ذکر کوو چي الحمدلله زموږ د افغانستان مسلمانان د حنفي مذهب پیروان دي او دا لیکنه به د دوی په اقوالو او فتواوو پای ته رسیږي:
مشهور حنفي عالم علامه ابن نجیم رحمه الله یوه قاعده بیانوي: ولان ذکر الله تعالی اذا قصد به التخصیص بوقت دون وقت او بشئ دون شئ لم یکن مشروعاً حیث لم یرد الشرع به لانه خلاف المشروع. (بحر الرائق: باب العیدین/ فتاوی فریدیه: ج۱، ص۳۰۱)
او په رد المحتار کي لیکي: وبأن تخصيص الذكر بوقت لم يرد به الشرع غير مشروع .(باب العیدین)
علامه عبدالرحمن مغربي حنفي رحمه الله پخپله فتاوی کي لیکي: ان عمل المولد بدعة لم یقل به ولم یفعله رسول الله صلی الله علیه وسلم والخلفاء والائمة. (شرعة الالهیة)
د میلاد لمنځل بدعت دی، نه رسول الله صلی الله علیه وسلم نه خلفاء راشدینو او نه امامانو خپله کړی دی او نه يې حکم کړی دی.
علامه عبدالحی لکهنوي رحمه الله هم لیکي چي د التزام او منکراتو په وجه مروجه میلاد لمانځل د کراهیت څخه خالي نه دی. (مجموع الفتاوی: ج۱، ۳۴۰)
حضرت شاه عبدالعزیز محدث دهلوي رحمه الله په تحفه اثناء عشریه کي لیکي:
روز تولد و وفات هیچ نبی عید نګردانیدند.
علامه ملا علي قاري رحمه الله دا قول رانقلوي:
من اصر علی امر مندوب وجعله عزما ولم یعمل بالرخصة فقد اصاب منه الشیطان من الاضلال.(مرقاة شرح مشکاة).
که څوک پر یوه مستحب کار ټینګار کوي او هغه یې کلک نیولی وي او په رخصت عمل نه کوي نو دداسي شخص څخه شیطان خپله د ګمراهۍ برخه حاصلوي.
دا چي د ټولو علماوو په اتفاق د دارالعلوم دیوبند د حنفي مذهب ستره معتمده مدرسه ده نو ځکه دا لیکنه ټوله د دوی په فتواوو پای ته رسوو.
په دې لیکنه کي د دولسمي یا میلاد په اړه د دیوبند د مشهورو محققینو ، شیخان او بزرګانو علماوو فتواوي ستاسو مخي ته ږدو.
په دغو فتواوو کي لاندي مرکزي ټکی ذکر سوی دی:
د ثواب کار:- عموماً د نبي کریم صلی الله علیه وسلم مبارک ژوند، سیرت او مناقب بیانول د نیکیو مجموعه او د ثواب کار دی.
د لاندي ټکو په وجه د دیوبند ټول علماء مروجه میلاد لمانځل بدعت بولي، هغه ټکي دا دي:
۱: دغه سیرت مبارک یا د میلاد شریف ذکر به د صحابه کرامو او اهل خیرالقرون پر طریقه وي. خو اوسنی میلاد لمانځنه د هغو د طریقې خلاف ده (ځکه هغوی هیڅکله دا ورځ نه ده لمانځلې!)
۲: په یو وخت د اوقاتو پوري به خاص نه وي، خاص ورځ او نیټه به نه ورته ټاکل کیږي. حال دا چي اوس يې خلګ صرف د ربیع الاول پر ۱۲ لمانځي.
۳: په دغه ورځ د زیادت ثواب عقیده به نه لري.
۴: د منکراتو څخه به خالي وي. لکه د درواغو روایتونه، د ښځو اختلاط وغیره
۵: په دې مجلس کي به اسراف نه کیږي لکه څراغونه لګول، تزینات کول وغیره
۶: دا مجلس به لازمي نه بولي.
۷: پر نه کوونکو به طعن او تهمت او بد نه وايي.
۸: پر میلاد التزام کول یعني بېله ناغه دغه ۱۲ تاریخ لمانځل.
او داسي نور منکرات چي په تفصیل سره په لاندي فتواوو کي یاد سوي دي.
نن سبا میلاد لمانځل په ټولنه کي د اختلاف یو لوی لامل ګرځیدلی دی. فقهاء کرام لیکي چي کله د یو مستحب کار څخه فتنه جوړیږي باید هغه ترک سي.
یادونه: ځيني کسان دا وايي چي د دیوبند علماوو د میلاد جواز ورکړی دی، اصلاً دغه کسان د دیوبند او د نورو علماوو نیمه فتوا رانقلوي ترڅو خپله ادعا په ثابته کړي او عوام بې چاره ګان په تیر باسي، مګر که د دیوبند د علماوو فتواوي ټولي رانقل سي مسئله پکښي روښانه کیږي. باید مسلمانان وروڼه دغه نقطه په یاد ولري او د قایلینو په دې نقطه تیر نه وځي.
د دیوبند په اتفاقي عقیده کتاب (المهند) کي لیکي چي شاید کوم مجلس دي هم ددې څخه خالي نه وي، یعني د تقریباً میلاد په هر مجلس کي دغه پورته ذکر سوي منکرات موجود وي.
د همدغو وجوهاتو لکبله په لاندي ټولو فتاواوو کي بدعتِ سیئه بلل سوی دی او پریښول یې واجب بلل سوي دي. اوس تاسو خپله همدغه فتواوي په غور مطالعه کړی:
المهند علی المفند (د دیوبند د علماوو عقاید)
د دیوبند علماء کرامو د خپلي عقیدې په مشهور کتاب (المهند) کي د حرمینو (مکې معظمې او مدینې منورې) علماوو ته په جوابیه خط کي داسي ولیکل:
د سیدنا رسول الله صلی الله علیه وسلم د ولادت شریف ذکر په صحیح روایاتو سره او په هغو اوقاتو کي چي د واجبو عباداتو څخه خالي وي، په هغو کیفیاتو سره وي چي د صحابه کرامو رضی الله عنهم د طریقې او د خیرالقرون (درو اولینو پیړیو) د علماوو د طریقې خلاف نه وي، او په هغو مجالسو کي چي د شرعي منکراتو څخه خالي وي نو بیا د خیر او برکت سبب ګرځي. په دې شرط چي په صادق نیت او اخلاص سره وي او په دې عقیده سره وي چي دا (میلاد) د نورو حسنه اذکارو په شان یو حسن ذکر دی او په هیڅ وخت او نیټه پوري مخصوص نه دی.
نو کله چي داسي وي نو بیا زموږ په علم کي هیڅ مسلمان ددې د عدم جواز او بدعت حکم نه ور کوي. نو ددې څخه معلومه سوه چي موږ د ولادت شریف څخه منکره نه یو بلکي د هغو ناجایزو کړنو څخه منکره یو چي ددې میلاد سره ګډ سوي دي لکه په هندوستان کي د میلاد په مجلسو کي چي واهیات او د درواغو روایتونه بیانیږي، د نر او ښځي اختلاط راځي، د څراغانو په لګولو او د نورو تزیناتو اسرافونه کیږي او دا مجلس واجب ګڼي، څوک چي ګډون نه پکښي کوي پر هغه طعن او بد وايي او تکفیر یې کوي او داسي نور منکرات دي چي شاید کوم د میلاد مجلس هم ور څخه خالي نه وي... الخ (المهند علی المفند: ص۵۸- عقائد علماء اهل السنت دیوبند. مکتبة الشیخ)
د دیوبند د علماوو دا عقیده ټول اهل الاسلام خصوصاً د مکې معظمې، مدینې منورې، شام او نورو اسلامي هیوادو ټولو اکابرو علماوو تصدیق کړل او د دیوبند علماء يې پر حق وبلل او د بریلویانو څخه یې د برائت اعلان وکړی. (د تفصیل لپاره المهند علی المفند وګوری).
په دې فتوا کي تاسو دا ټکي ملاحظه کړی او بیا یې د اوس وخت میلاد لمانځنه ورسره پرتله: په دې شرط چي په دې عقیده سره وي چي په هیڅ وخت او نیټه پوري مخصوص نه دی، پر نه کوونکو به طعن او بد نه وايي، او داسي نور منکرات دي چي شاید کوم د میلاد مجلس هم ور څخه خالي نه وي.
حکیم الامت مولانا اشرف علي تهانوي رحمه الله
د دیوبند مشهور محقق، بزرګ، فقیه او د طریقت شیخ حضرت مولانا اشرف علي تهانوي رحمه الله په خپلو مختلفو کتابونو کي مروجه میلاد لمانځل بدعت بللی دی لکه: اصلاح الرسوم، بهشتي زیور، اشرف الجواب، خطبات او امداد الاحکام کي. په اصلاح الرسوم او اشرف الجواب کي یې په ډير ټینګار او ډیرو دلایلو سره قایلینو ته جواب ورکړی دی چي دلته به یې ستاسو حضور ته رانقل کړو:
د میلاد النبي صلی الله علیه وسلم د لمانځلو تردید په دلایل اربعه سره
نو دا چي دوی دا کار نه پرېږدي نو اهل حق هم حق لري او ورلره پکار ده چي خپل موقف ښکاره کړي او دوی ته په ښه احسن او حکیمانه طریقه سره علمي دلایل وړاندي کړي، خو په منلو کي به زور نه کوي.
هیله ده چي دا لیکنه د ټولو مسلمانانو لپاره د صحیح موقف ذریعه وګرځي او هیڅکله دا لیکنه د اختلاف او خپل منځي شخړو ذریعه نه سي. هیله ده چي مقابل طرف لکه څنګه چي خپل کاغذان، اشتهارات او تبلیغات په ډير اصرار سره وړاندي کوي دغه ډول د اسلافو دا یو څو ویناوي دي هم وزغمي. الله عزوجل دي موږ ټولو ته د صحیح عمل توفیق راکړي.
ډیرو مسلمانانو ته اوس دا نه معلومیږي چي ددې ورځي لمانځل شرعاً څنګه دي، ځکه د دوی مخي ته ډول ډول دلایل وړاندي کیږي، په دې لیکنه کي د څلورو مذاهبو د مستندو علماء کرامو اقوال او په پای کي د دیوبند د علماوو فتواوي ستاسو مخي ته ږدو، نور تاسو او ستاسو اختیار.
لومړۍ د سریزي په ډول د دیوبند د مشهور محقق عالم چي زموږ احنافو افتخار بلل کیږي، د هغه لیکنه را اخلو:
محقق علامه سرفراز خان صفدر رحمة الله علیه
د دیوبند مشهور محقق عالم او د باطلو فرقو ماتونکی علامه سرفراز خان صفدر رحمة الله علیه لیکي:
په دې کي د شک او شبهې ادنی ګنجایش لا هم نسته چي د حضرت محمد صلی الله علیه وسلم سره عشق او عقیدت او مینه عیناً ایمان دی او دده مبارک د ولادت څخه نیولې بیا تر وفاته پوري د ژوند د هري شعبې صحیح حالات او واقعات او د هغه اقوال او افعال وړاندي کول د الهي رحمت د نزول سبب ګرځي.
او د هر مسلمان دا فریضه ده چي د رسول الله صلی الله علیه وسلم د ژوند حالات ځان ته معلوم کړي او هغه د لاري مشعل وګرځوي. د کال په هره میاشت کي، د میاشتي په هره اونۍ کي او د اونۍ په هره ورځ کي او د ورځي په هر ساعت او دقیقه کي کوم داسي وخت نسته چي په هغه کي د نبي علیه السلام د ژوند حالات بیانول او اورېدل ممنوع وي. دا خبره د اختلاف نقطه نه ده. لیکن دا کتل په کار دي چي ایا د ربیع الاول دولسم تاریخ مقررول او په هغه کي د میلاد محفل جوړول ، مجلس دایرول، په ډلو ډلو دباندي راوتل، یا دا ورځ مخصوص کول او فقراوو او مساکینو ته ډوډۍ په دغه ورځ ورکول وغیره، ایا د انحضرت صلی الله علیه وسلم ، صحابه کرامو رضی الله عنهم او د خیرالقرون د نیکانو څخه ثابته ده؟ که ثابته ده نو هیڅ مسلمان ته په دې کي د پس او پیش کولو حق نسته ځکه هغوی چي کوم څه فعلاً یا ترکاً کړي دي هم هغه دین دی او د هغه مخالفت بې دیني ده!
۲۳ کاله نبي کریم علیه السلام تر نبوت وروسته په قوم کي ژوندی وو او بیا ۳۰ کاله راشده خلافت (د څلورو یارانو) تیر سوی دی او بیا تر ۱۱۰ هجري پوري د صحابه کرامو رضی الله عنهم دوره وه. شاوخوا تر ۲۲۰ کالو پوري د تبع تابعینو رحمهم الله زمانه وه، په هغو کي عشق کامل وو، محبت پکښي زیات وو. د رسول اکرم صلی الله علیه وسلم احترام او تعظیم تر هغوی ماسیوا څوک ښه کولای سي؟ که مخالفه کسان دا همت وکړي د هغو حضراتو څخه دا (کارونه) ثابت کړي نو چشم ما روشن دل ما شاد، هیڅ مسلمان د سر د وریښته په اندازه اختلاف نه سي کولای، لیکن که مخالف کسان په خیرالقرون کي ددې ثبوت نسي وړاندي کولای او تر قیامته به یې هم وړاندي نه کړي نو بیا سوال دا دی چي د محرک د شتون باوجود او د سبب د شتون سربیره دا مبارک کار او د ثواب کار هغه وخت ولي ونه سو؟ او نن څنګه دا د ثواب کار او مبارک سو؟
بس صرف پر همدغه نقطه تمرکز او قاطع فیصله باید وسي. هغه ټوله فواید، برکات او منافع هغه وخت هم وه کوم چي نن يي اهل بدعت حضرات بیانوي ... دوی چي ددې پر اثبات دور از کار، بې ګټي او لایعني دلایل پیش کړي او صفحې صفحې يې په توري کړي دي هغوی ته پکار وه چي صرف او صرف پر دغه مرکزي نقطه يې نظر راجمع کړی وای چي کوم څه چي نبي کریم صلی الله علیه وسلم او د خیرالقرون حضراتو ویلي او کړي دي، صرف هغه دین دی او بس :
بمصطفی برسان خویش راکه دین همه اوست
اګر با و نه رسیدی تمام بولهبی است
دا خبره یاد لرئ! چي د میلاد مجلس او محفل جلا شی دی او خپله د نبي کریم صلی الله علیه وسلم د نیکمرغه ولادت ذکر جلا شی دی. اول بدعت دی او دوهم مستحب دی، حضرت ګنګوهي رحمه الله لیکي: خپله د فخرِ عالم علیه الصلاة والسلام د ولادت یادونه مستحب ده مګر د هغو قیوداتو په وجه چي ددې سره یو ځای سوي دي دا مجلس ممنوع سو. (رشیدیه/راه سنت: ص: ۱۶۰-۱۶۱. مکتبه صفدریه)
د میلاد تاریخ
علامه محقق سرفراز خان صفدر رحمه الله وروسته لیکي:
پوره ۶ پیړۍ تیري سوي وې ددې بدعت رواج په مسلمانانو کي هیڅ نه وو، نه کوم صحابي رضی الله عنه ته په ذهن کي راغلی، نه کوم تابعي ته، نه کوم محدث ته او نه کوم فقیه ته، نه کوم بزرګ او ولي ته. دا بدعت یو اسراف کوونکي پاچا ته په ذهن کي راغلی او د هغه یو دنیا پرسته ملګری مولوي ته.
دا بدعت په ۶۰۴ هجري کي د موصل په ښار کي د مظفر الدین کوکري بن اربل په امر ایجاد سو چي یو اسراف کوونکی او د دین څخه بې پروا پاچا وو (وګوری ابن خلکان وغیره) او امام احمد بن محمد مصري مالکي رحمه الله لیکي:
هغه یو اسراف کوونکی پاچا وو، د خپلي زمانې علماوو ته به یې ویل چي تاسو پر خپل استنباط او اجتهاد عمل کوی او د بل د مذهب پیروي مه کوی. حتی چي د (دنیا پرسته) علماوو او فضلاوو یوه ډله د هغه طرف ته مایله سوه او هغوی په ربیع الاول میاشت کي میلاد منعقد کوی. په پاچاهانو کي هغه لومړنی شخص دی چي دا بدعت یې ایجاد کړی (القول المعتمد في عمل المولد)
او دې مسرف پاچا د بیت المال او د رعیت په لکونو پیسې پر دې بدعت او جشن مصرفولې او په دې ډول هغه د رعیت زړونه خپل طرف ته د مایل کولو یو دیني چال او فریب جوړ کړی وو، او د قوم او ملک بې دریغه پیسې يې په دغه ډول بربادولې. علامه ذهبي رحمه الله رانقلوي چي:
کان ینفق کل سنة علی مولد النبي صلی الله علیه وسلم نحو ثلاث مائة الف
ژباړه: هغه هر کال (د جناب نبي کریم صلی الله علیه وسلم) پر میلاد ۳ لکه روپۍ لګولې.
او هغه دنیا پرست مولوي چي ددغه جشن د محبوبیت په وجه يې د پاچا لپاره د میلاد محفل پر جواز مواد برابر کړي وه ، د هغه مولوي نوم عمر بن دحیه ابوالخطاب (متوفی ۶۳۳ هـ) وو چي هغه ته ددغه کتاب په بدله کي د اربل مسرف پاچا زر دیناره انعام ورکړی وو. (دول الاسلام ۱۰۴) .
اوس نو لږ ددغه مولوي پیژندنه هم ملاحظه کړی چي هغه حضرت څنګه سړی وو؟ حافظ ابن حجر رحمه الله لیکي: (كثير الوقيعة في الأئمة وفي السلف من العلماء خبيث اللسان أحمق شديد الكبر قليل النظر في أمور الدين متهاونا). (لسان المیزان: ج۴، ص۲۹۶)
ژباړه: هغه د دین د امامانو او سلفو په شان کي ډیره زیاته ګستاخي کول، د چټلي ژبي مالک وو، ډیر احمق او متکبر وو، د دین په کارو کي ډير بې پروا او سست وو.
همدارنګه حفاظ ابن حجر رحمه الله لیکي: وقال بن النجار رأيت الناس مجتمعين على كذبه وضعفه. (لسان المیزان: ۴/۲۹۵)
ژباړه: علامه ابن نجار رح فرمايي چي ما خلګ د هغه پر درواغو او ضعف متفق ولیدل.
حضراتو! تاسو ولیدل چي د میلاد د محفل رواج کوونکي یو چم بازه او اسرف کوونکی پاچا وو، چي علماوو ته به يې امر کاوه چي د سلف الصالحینو د مذهب د پیروۍ پر ځای د خپل قیاس او اجتهاد څخه کار واخلئ. او د عوامو خلګو د ساده ګۍ او د مذهبي شوق څخه یې ناجایزه ګټه پورته کول او د خپل ملک سیاست يې وساتی او د نفس د پاره یې لاره هواره کړه. او د میلاد پر جواز باندي د کتاب لیکلو لپاره یو دنیا پرست مولوي په لاس ورغلی چي د هغه د چټلي او ناپاکه ژبي څخه سلف الصالحین لا هم نه وه خلاص او د حماقت او تکبر سربیره هغه د دین په معاملاتو کي هم ډیر بې پروا او سست وو. ددغه چالاکه پاچا او هوښیار مولوي سره هغه بې چاره پیر او صوفي هم ملګری سو چي د دین عمق او باریکیو ته نه رسیږي چي د ساده والي په وجه هر برېښېدونکی شی اوبه ورته ښکاري.
کله چي پاچا او د نفسیاتو ماهر مولوي او ساده ذهنه صوفیان دا کار دین وبولي او عوامو ته درخواست وکړي نو عوام بیچاره ګان ولي په دې کي پساو نه سي؟ حضرت عبدالله بن مبارک رحمه الله څه ښه فرمايلي دي:
وهل افسد الدین الا الملوک - واحبار سوء ورهبانها
دولسمه د څلورو مذاهبو د علماوو له نظره
د مالکي مذهب علماء:
حضرت امام مالک رحمه الله فرمايي: ما لم یکن یومئذ دینا لا یکون الیوم دینا. (الاعتصام/جواهرالفقه)
کوم شی چي هغه وخت (د نبي صلی الله علیه وسلم او صحابه کرامو) په وخت کي دین نه وو هغه اوس هم دین نه سي کیدلای.
او بیا فرمايي: که چا په اسلام کي یو بدعت رایج کړی او غه يې ښه کار بلی نو یقیناً دا ګمان يې وکړی چي محمد صلی الله علیه وسلم په رسالت کي خیانت کړی دی (نعوذبالله ، یعني رسالت يې پوره نه دی رسولی) ځکه چي الله تعالی فرمایي: ( الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ) نو کوم څه چي هغه وخت دین نه وو هغه نن هم دین نه دی.
علامه ابن الحاج المالکي رحمه الله لیکي: فهو بدعة بنفس نیته فقط، لان ذلک زيادة فی الدین، وليس من عمل السلف الماضيين، واتباع السلف اولی. ( مدخل: ج۱، ص۸۵)
همدارنګه علامه تاج الدین فاکهاني مالکي رحمه الله او علامه حافظ ابوالحسن علي بن فضل مقدسي مالکي رحمه الله هم د میلاد لمانځني تردید کړی دی.
علامه احمد بن محمد مصري مالکي رحمه الله لیکي: قد اتفق علماء المذاهب الاربعة بذم هذا العمل. (القول المعتمد )
یعني د څلورو مذاهبو علماء ددغه عمل پر بدوالي متفق دي.
د شافعي مذهب علماء:
لومړۍ خو خپله علامه سیوطي رحمه الله په دې اعتراف کوي چي په دې اړه شرعي نص نسته: لیس فیه نص. (حسن المقصد في عمل المولد)
او بل ځای فرمايي: وأول من أحدث فعل ذلك صاحب اربل الملك المظفر. (الحاوي للفتاوي)
یعني دا کار د اول ځل لپاره د اربل پاچا مظفر ایجاد کړی.
معلومه سوه چي دا کار په شریعت کي نسته بلکي په ۶ هجري پیړۍ کي یوه پاچا ایجاد کړی دی.
همدارنګه علامه ابن حجر الهیتمي رحمه الله په فتاوی حدیثیه کي پر میلاد لمانځلو رد کړی دی.
امام نصیر الدین شافعي رحمه الله د یو سوال په جواب کي فرمایي: لا یفعل لانه لم ینقل من السلف الصالح وانما حدث بعد القرون الثلثة في الزمان الطالح ونحن لا نتبع الخلف فیما لا اعمل السلف لانه یکفی بهم الاتباع فای حاجة الی البتداع؟ (شرعة الالهیة)
دا لمانځنه مه کوئ ځکه د سلفو صالحینو څخه نه دی رانقل سوی بلکي د خیرالقرون وروسته په شر زمانه کي ایجاد سوی دی. او موږ د وروستنیو اتباع په هغه څه کي نه کوو چی سلفو نه وي کړی ځکه د سلفو اتباع کفایت کوي نو بیا بدعت ته څه اړتیا ده؟
د حنبلي مذهب علماء:
علامه ابن تیمیه رحمه الله لیکي (چي علامه سیوطي صاحب او ملا علي قاري صاحب یې دفاع او ستاینه کړې ده):
فإن هذا لم يفعله السلف ، مع قيام المقتضي له وعدم المانع منه لو كان خيرًا . ولو كان هذا خيرًا محضا ، أو راجحًا لكان السلف رضي الله عنهم أحق به منا ، فإنهم كانوا أشد محبة لرسول الله صلى الله عليه وسلم وتعظيمًا له منا ، وهم على الخير أحرص . وإنما كمال محبته وتعظيمه في متابعته وطاعته واتباع أمره ، وإحياء سنته باطنًا وظاهرًا. (اقتضاء صراط المستقیم)
یعني دا خلګ چي په ښه نیت سره میلاد لمانځي دا کار په دین کي یو نوی کار دی، سلف الصالحینو نه دی کړی سره ددې چي په هغه وخت کي دا تقاضا هم وه او دا ورځ د هغوی په ژوند کي راتلل او هیڅ ممانعت هم نه وو، نو که دا خیر کار وای یا راجح وای نو هغوی تر موږ ډير ددې مستحق وه چي کړی یې وای ځکه هغوی د رسول الله صلی الله علیه وسلم اشد محبت او تعظیم کاوه او د خیر پر کار ډير حریص وه. او د نبي علیه السلام مبحت او تعظیم د هغه په اتباع کي دی او د سنتو په ژوندي کولو کي دی.
د حنابله وو شیخ علامه شرف الدین احمد حنبلي ابن قاضي جبل رح (چي ابن جزري رحمه الله ډیره ستاینه کړې ده) هم په قول المعتمد کي پر دې باندي رد کړی دی. (تاریخ میلاد، مولوي عبدالشکور میرزا پوري)
د حنفي مذهب علماء:
د حنفي مذهب علماء ځکه په اخر کي ذکر کوو چي الحمدلله زموږ د افغانستان مسلمانان د حنفي مذهب پیروان دي او دا لیکنه به د دوی په اقوالو او فتواوو پای ته رسیږي:
مشهور حنفي عالم علامه ابن نجیم رحمه الله یوه قاعده بیانوي: ولان ذکر الله تعالی اذا قصد به التخصیص بوقت دون وقت او بشئ دون شئ لم یکن مشروعاً حیث لم یرد الشرع به لانه خلاف المشروع. (بحر الرائق: باب العیدین/ فتاوی فریدیه: ج۱، ص۳۰۱)
او په رد المحتار کي لیکي: وبأن تخصيص الذكر بوقت لم يرد به الشرع غير مشروع .(باب العیدین)
علامه عبدالرحمن مغربي حنفي رحمه الله پخپله فتاوی کي لیکي: ان عمل المولد بدعة لم یقل به ولم یفعله رسول الله صلی الله علیه وسلم والخلفاء والائمة. (شرعة الالهیة)
د میلاد لمنځل بدعت دی، نه رسول الله صلی الله علیه وسلم نه خلفاء راشدینو او نه امامانو خپله کړی دی او نه يې حکم کړی دی.
علامه عبدالحی لکهنوي رحمه الله هم لیکي چي د التزام او منکراتو په وجه مروجه میلاد لمانځل د کراهیت څخه خالي نه دی. (مجموع الفتاوی: ج۱، ۳۴۰)
حضرت شاه عبدالعزیز محدث دهلوي رحمه الله په تحفه اثناء عشریه کي لیکي:
روز تولد و وفات هیچ نبی عید نګردانیدند.
علامه ملا علي قاري رحمه الله دا قول رانقلوي:
من اصر علی امر مندوب وجعله عزما ولم یعمل بالرخصة فقد اصاب منه الشیطان من الاضلال.(مرقاة شرح مشکاة).
که څوک پر یوه مستحب کار ټینګار کوي او هغه یې کلک نیولی وي او په رخصت عمل نه کوي نو دداسي شخص څخه شیطان خپله د ګمراهۍ برخه حاصلوي.
دا چي د ټولو علماوو په اتفاق د دارالعلوم دیوبند د حنفي مذهب ستره معتمده مدرسه ده نو ځکه دا لیکنه ټوله د دوی په فتواوو پای ته رسوو.
په دې لیکنه کي د دولسمي یا میلاد په اړه د دیوبند د مشهورو محققینو ، شیخان او بزرګانو علماوو فتواوي ستاسو مخي ته ږدو.
په دغو فتواوو کي لاندي مرکزي ټکی ذکر سوی دی:
د ثواب کار:- عموماً د نبي کریم صلی الله علیه وسلم مبارک ژوند، سیرت او مناقب بیانول د نیکیو مجموعه او د ثواب کار دی.
د لاندي ټکو په وجه د دیوبند ټول علماء مروجه میلاد لمانځل بدعت بولي، هغه ټکي دا دي:
۱: دغه سیرت مبارک یا د میلاد شریف ذکر به د صحابه کرامو او اهل خیرالقرون پر طریقه وي. خو اوسنی میلاد لمانځنه د هغو د طریقې خلاف ده (ځکه هغوی هیڅکله دا ورځ نه ده لمانځلې!)
۲: په یو وخت د اوقاتو پوري به خاص نه وي، خاص ورځ او نیټه به نه ورته ټاکل کیږي. حال دا چي اوس يې خلګ صرف د ربیع الاول پر ۱۲ لمانځي.
۳: په دغه ورځ د زیادت ثواب عقیده به نه لري.
۴: د منکراتو څخه به خالي وي. لکه د درواغو روایتونه، د ښځو اختلاط وغیره
۵: په دې مجلس کي به اسراف نه کیږي لکه څراغونه لګول، تزینات کول وغیره
۶: دا مجلس به لازمي نه بولي.
۷: پر نه کوونکو به طعن او تهمت او بد نه وايي.
۸: پر میلاد التزام کول یعني بېله ناغه دغه ۱۲ تاریخ لمانځل.
او داسي نور منکرات چي په تفصیل سره په لاندي فتواوو کي یاد سوي دي.
نن سبا میلاد لمانځل په ټولنه کي د اختلاف یو لوی لامل ګرځیدلی دی. فقهاء کرام لیکي چي کله د یو مستحب کار څخه فتنه جوړیږي باید هغه ترک سي.
یادونه: ځيني کسان دا وايي چي د دیوبند علماوو د میلاد جواز ورکړی دی، اصلاً دغه کسان د دیوبند او د نورو علماوو نیمه فتوا رانقلوي ترڅو خپله ادعا په ثابته کړي او عوام بې چاره ګان په تیر باسي، مګر که د دیوبند د علماوو فتواوي ټولي رانقل سي مسئله پکښي روښانه کیږي. باید مسلمانان وروڼه دغه نقطه په یاد ولري او د قایلینو په دې نقطه تیر نه وځي.
د دیوبند په اتفاقي عقیده کتاب (المهند) کي لیکي چي شاید کوم مجلس دي هم ددې څخه خالي نه وي، یعني د تقریباً میلاد په هر مجلس کي دغه پورته ذکر سوي منکرات موجود وي.
د همدغو وجوهاتو لکبله په لاندي ټولو فتاواوو کي بدعتِ سیئه بلل سوی دی او پریښول یې واجب بلل سوي دي. اوس تاسو خپله همدغه فتواوي په غور مطالعه کړی:
المهند علی المفند (د دیوبند د علماوو عقاید)
د دیوبند علماء کرامو د خپلي عقیدې په مشهور کتاب (المهند) کي د حرمینو (مکې معظمې او مدینې منورې) علماوو ته په جوابیه خط کي داسي ولیکل:
د سیدنا رسول الله صلی الله علیه وسلم د ولادت شریف ذکر په صحیح روایاتو سره او په هغو اوقاتو کي چي د واجبو عباداتو څخه خالي وي، په هغو کیفیاتو سره وي چي د صحابه کرامو رضی الله عنهم د طریقې او د خیرالقرون (درو اولینو پیړیو) د علماوو د طریقې خلاف نه وي، او په هغو مجالسو کي چي د شرعي منکراتو څخه خالي وي نو بیا د خیر او برکت سبب ګرځي. په دې شرط چي په صادق نیت او اخلاص سره وي او په دې عقیده سره وي چي دا (میلاد) د نورو حسنه اذکارو په شان یو حسن ذکر دی او په هیڅ وخت او نیټه پوري مخصوص نه دی.
نو کله چي داسي وي نو بیا زموږ په علم کي هیڅ مسلمان ددې د عدم جواز او بدعت حکم نه ور کوي. نو ددې څخه معلومه سوه چي موږ د ولادت شریف څخه منکره نه یو بلکي د هغو ناجایزو کړنو څخه منکره یو چي ددې میلاد سره ګډ سوي دي لکه په هندوستان کي د میلاد په مجلسو کي چي واهیات او د درواغو روایتونه بیانیږي، د نر او ښځي اختلاط راځي، د څراغانو په لګولو او د نورو تزیناتو اسرافونه کیږي او دا مجلس واجب ګڼي، څوک چي ګډون نه پکښي کوي پر هغه طعن او بد وايي او تکفیر یې کوي او داسي نور منکرات دي چي شاید کوم د میلاد مجلس هم ور څخه خالي نه وي... الخ (المهند علی المفند: ص۵۸- عقائد علماء اهل السنت دیوبند. مکتبة الشیخ)
د دیوبند د علماوو دا عقیده ټول اهل الاسلام خصوصاً د مکې معظمې، مدینې منورې، شام او نورو اسلامي هیوادو ټولو اکابرو علماوو تصدیق کړل او د دیوبند علماء يې پر حق وبلل او د بریلویانو څخه یې د برائت اعلان وکړی. (د تفصیل لپاره المهند علی المفند وګوری).
په دې فتوا کي تاسو دا ټکي ملاحظه کړی او بیا یې د اوس وخت میلاد لمانځنه ورسره پرتله: په دې شرط چي په دې عقیده سره وي چي په هیڅ وخت او نیټه پوري مخصوص نه دی، پر نه کوونکو به طعن او بد نه وايي، او داسي نور منکرات دي چي شاید کوم د میلاد مجلس هم ور څخه خالي نه وي.
حکیم الامت مولانا اشرف علي تهانوي رحمه الله
د دیوبند مشهور محقق، بزرګ، فقیه او د طریقت شیخ حضرت مولانا اشرف علي تهانوي رحمه الله په خپلو مختلفو کتابونو کي مروجه میلاد لمانځل بدعت بللی دی لکه: اصلاح الرسوم، بهشتي زیور، اشرف الجواب، خطبات او امداد الاحکام کي. په اصلاح الرسوم او اشرف الجواب کي یې په ډير ټینګار او ډیرو دلایلو سره قایلینو ته جواب ورکړی دی چي دلته به یې ستاسو حضور ته رانقل کړو:
د میلاد النبي صلی الله علیه وسلم د لمانځلو تردید په دلایل اربعه سره