Announcement

Collapse
No announcement yet.

ځوانان اودځوانانو سیاسي معامله ګر

Collapse
X
 
  • Filter
  • Time
  • Show
Clear All
new posts

  • ځوانان اودځوانانو سیاسي معامله ګر


    ځوانان اودځوانانو سیاسي معامله ګر

    جان محمد مهربان
    Larawbar.com 2013-02-22


    ﴿ إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ فَأَصْلِحُوا بَيْنَ أَخَوَيْكُمْ وَاتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ ﴾

    دځوان تعریف اوپېژندنه:

    کله چي دیوې ځانګړي موضوع په اړه عام بحث کیږي، نو تعریف هم ورته پیداکیږي خوکله چي بیا دهمدغي موضوع په اړه یوخاص اوژوربحث کیږي، نونه داچي کوم خاص تعریف نه ورته پیداکیږي بلکي دڅېړونکوترمنځ دنظریاتوټکراواختلافات رامنځ ته سي.

    تراوسه په نړۍ کښي څېړونکي، پروفیسران، لیکوالان، ادیبان،شاعران، سیاست پوهان، ټولنپوهان،ارواح پوهان،اقتصادپوهان اوداسي نور نه دي توانېدلي چي دشعر، پسرلي، ښکلا، اقتصاد، سیاست، روح، احساس، درک، کلتور اوداسي نورو له پاره یوواضح، جامع اومنلی تعریف وړاندي کړي چي ټولوعامواوخاصووګړو ته دي دمنلو وړوي. مثلاً:دڅېړونوڅخه موږ ته څرګندیږي چی یوازي د«کلتور» په اړه ۴۰۰-۳۰۰ بیلابېل تعریفونه وړاندي سوي دي چي سړی حیران ورته پاته کیږي چي کوم یو یې زده اوومني، نودځوان دتعریف په اړه هم خورا ډېرتعریفونه ځکه سته چي دیوې ټولني په سیاسي، اقتصادي، کلتوري، مذهبي او اجتماعي عواملوپوري اړه لري. دمثال په توګه: په ځینو ممالکو کښي هغه کس ته ځوان وايي چي عمریې له ۳۵ څخه تر۴۰ کلنوپه شاوخوا کښي وي.

    دملګروملتونو سازمان ځوان پر دوګروپونو وېشي، مخکي له دې چي دغو دوو ګروپونو ته ورسو، یوه یادونه ضروري بولم هغه داچي دځوان څخه زما(ج.م مهربان) مطلب په دغه لیکنه کښي، دواړه جنسونه(نارینه اوښځینه) دي.

    ۱- هلک/نجلۍ یا (Teenager): هغه كس ته وايي چي عمر یې له ۱۸-۱۵ کلنوپوري رسېدلی وي.

    ۲- ځوان/ پېغله (Youngster): هغه کس ته وايي چي عمر یې ۲۴-۱۸کلنو پوري رسېدلی وي.

    دځوان یوبل تعریف داسي هم سوی دﺉ چي: «دکوچنيتوب اوبلوغ ترمنځ انتقالي دورې ته ځواني او هغه کس چي په دغه موده کښي وي،هغه ته ځوان ویل کیږي.»دځوانۍ په دوران کښي،ځوان ډېربااحساسه،طاقتور،فعال، دمعصومواحساساتوڅښتن،ملي ګټو ته وفادارخولږ کم تجربې یي. دځوان دغه اخیري کیفیت (کم تجربې) بیا له دغه تعریف سره چي وايي:«ځوان هغه څوک دﺉ چي خپل تصمیم خپله نیولای سي.» په ټکرکښي راځي.نوزماپه شخصي نظر، هغه کس چي خپل ښه وبدوپېژندلای سي،تحلیل یې وکولای سي ،داسلامي او اخلاقي اصولوسره سم دټولني اوځان په ګټه تصمیم ونیولای سي؛همدغه کس ته ځوان ویل کیږي ځکه چي نه دکوچنیتوب اودنه دبوډا توب په مرحله کښي څوک داسي غوره تصمیم نیولای سي چي هم دده/ددې اوهم دټولني په ګټه وي.

    داچي ولي ځوان تخریبي، ناوړه اوغیراسلامي پریکړي کوي چي نه دټولني په ګټه او نه خپله ددوی په ګټه وي او حتی چاته دمنلو وړهم نه وي، ترشا یې رواني، سیاسي، اقتصادي، اجتماعي او... نور ډېرعوامل سته چي ځیني مې راڅېړلي دي اوځیني مې دموضوع دنه ارتباط په خاطرپرېښودلي دي.

    ځوانان ولي مهم دي؟ لاندي هغه دلایل دي چي دې سوال ته جواب وایي:

    ۱- ځوانان دځان اوملت په وړاندي مسؤلیت لري نوباید دوی وروزل سي، ملي احساس یې نور هم قوي سي نه داچي له دوی څخه په یوه اوبله طریقه، شخصي استفاده وسي اویا دځینو اهدافو له پاره استثمار اواستعمال سي، لکه نن چي په افغانستان کښي پېښه همداسي ده.

    ۲- په عمومي توګه، ځوانان دپاکواحساساتو درلودونکي يي، خپل هیواد او خپلو هیوادوالو ته دخدمت په برخه کښي هرډول قربانیو ته چمتويي نوددغه کیفیت پراساس، ځیني سیاسي ډلي دځوانانو پر اوږو خپلواهدافو ته ځانونه رسوي. دخبري دثبوت له پاره، دکابل په مظاهرو کښي وینو چي اکثره ګډون کوونکي یې ځوانان وي، او مرګ ژوبله هم دوی ته اوړي، نه ددوی سیاسي لیډرانو ته.

    ۳- ځوانان دډېري انرژي لرونکي دي، که چیري له دوی سره لږمرسته اوسمه لارښوونه ورته وسي، دوی کولای سي چي خپله انرژي په یوګټور کار کښي وکاروي او که دوی ته مناسبي لارښووني ونه سي، نو ددې خطرسته چي دوی به منفي احساساتو اوناسمو فکرونو ته وده ورکړي چي دابه هم ددوی شخصي ژوند اوهم ملت ته تاوان ورسوي.

    ۴- ځوانان دمشرانو خبروته غوږ نیسي اوډېرژر په ډېره اساني سره له هغو(مشرانو) څخه متاثره کیږي.

    ۵- ځوانان ځکه مهم دي چي دنړۍ په بېلابیلو ممالکو کښي له هغوی څخه سیاسي اوتجارتي استقاده کیږي. اوس به یوڅو مثالونه ورکړو او بیا به موضوع ته ور داخل سو: په نړۍ کښي هغه کسان چي په خپله خوښه ځان وژنه کوي، عمر یې په اوسط ډول ۲۱ کلنو ته رسیږي. په برتانیا کښي ډېر هغه ځوانان دموټر ټکر له امله مري چي عمر یې ۲۵-۱۷ کلنو په شا او خوا کښي وي. دامریکا په متحده ایالاتو کښي جنسی تېری اکثره وخت پر هغو ښځو باندي کیږي چي عمر یې د ۲۴-۲۰ ترمنځ وي. دامریکا دمتحده ایالاتو په اړه یو څونور مثالونه: په۱۹۹۸ م کښي په اوسط ډول ۱۵۲۰ هغوځوانانو ځانونه وژلي ول چي عمر یې د ۱۳ او ۱۸ کلنو ترمنځ ؤ، اوس هم په هرو شلو ځوانانو کښي یوشل کلن ځوان دځان سره مکتب ته توپک وړي، په هرو شپږو ځوانانو کښي، یوځوان دځان سره مکتب ته خنجر وړي، په اوسط ډول هره ورځ اووه ځوانان قتلیږي. دملګرو ملتونو دکارګرو دنړیوال سازمان(UNILO) دراپور له مخي چي دبي بي سي په انګلیسي څانګه کښي د ۲۰۱۲ د سیپټمبر په ۳۰ نېټه یې خپور کړی ؤ، پکښي لیکل سوي وه چي په دنیا کښي ۷۵ میلیونه ځوانان بې کاره دي چي عمر یې د۱۵څخه تر ۲۴ کلنو ترمنځ وي.

    دنشه يي توکو او جرمونو پرضد دملګرو ملتونو(United Nations Office on Drugs and Crime) د ادارې اجرایه رئیس -چي دغه خبر یې په خپل ویب سایټ کښي خپور کړی دﺉ- وايي چي تقریباً یو میلیون افغانان چي عمر یې له ۱۵ کلنو څخه تر ۶۵ کلنو پوري دﺉ، په نشه يي توکو روږ دي. راپور زیاتوي چي په ۲۰۰۵م کښي یو لک وپنځوس زره(150,000) افغان ځوانان په تاریکو روږ ول خو په ۲۰۱۰ کښي یې شمېره دوه لکه و دېرش زره ته ورسېدل(230,000) اودهېروين څکوونکو شمېر د پنځوس زره(50,000) څخه یو لک و شل زره(120,000) ته پورته سوې ده. همداسي که وګورو، په افغانستان کښي ددولت پرضد مظاهرو کښي اکثریت ځوانان ګډون کوي او مرګ ژوبله هم ځوانانو ته اوړي مګر هغه کسان چي ځوانان دغه کار ته رهبري کوي یا په زرې موټرانو کښي ناست وي اویا بلکل په ساحنه کښي حاضر نه وي، خو دپردې ترشا یې حمایت کوي.

    اول-
    دځوانانو ستونزي دمور وپلار سره:دځوانانو لومړی ستونزه دکوچینوالي دمرحلې څخه دهغو په مورو پلار یادکورنۍ په نورو مشرانو پوري اړه لري. مثلاً: دا کار وکړه، هغه کار مه کوه، که بل وار دلته، هلته ددغه کس سره کښنتلی وې، نو پښې به دي درماتي کړم. اویا: خوره! څېښه! نور په هرشی کار مه لره، دغه نجلۍ درته په نکاح کوو، یا هغه ځوان ته دي ورکوو، ته په خپل ښه او بد لا نه پوهېږې، موږ تاته دفلاني مشهور قوم او دخان لور درغواړو، اوداسي نور هغه څه دي چي مور اوپلار یې پرخپلو اولادونه تحمیلوي. دغه خبري په ارامه سره هم کېدای سي او باید وسي، دځوانانو سره باید موروپلارمنطقي دلایل ووايي او هغو ته باید قناعت ورکړي. ډېرکله په ټولنه لیدل سوي دي چي دموروپلار دبې غورۍ په خاطر اولادونه دډېرو لویو ستونزو سره مخ سوي دي. دمورو پلاراودکورنۍ دنورو مشرانو دغسي او دې ته ورته سلوک بالاآخره دځوانانو دمعیوس کېدو سبب ګرځي، نو به خود ځوان دمور اوپلار سره ډېر ناسته او ولاړه نه کوي، که پردسترخوان ورسره ناست وي، جرءت نه سي کولای چي یو نظر ورکړي ځکه چي دځوانۍ په اوله مرحله کښي مور وپلار زړه ځیني کښلی دﺉ. کله چي ځوان شل کلنی ته ورسیږي، نو دموروپلار خبري ته غوږ نه نیسي، ځکه چي پلار او مور یې ده/دې ته غوږ نه نیوﺉ؛ نو اوس به دوی همداسي کوي او کړي یې هم دي. ځوان خپل سر ته ایله دﺉ، هرځای ته چي یې زړه غواړي ،هورې ځي، دچا پلار یې مخه نه سي نیولای داځکه چي دده/ددې سره سرزوري سوې ده؛اوس به نو دوی هم له سرزوري څخه کار اخلي او والدینو ته به هغه خبر کوي چي خورﺉ! څېښئ! نور په هرشی کار مه لرئ.

    دوهم-
    دځوانانوستونزي اوددولت بې غوري:په دې کښي هیڅ شک نه سته چي ځوانان دهرهیوادراتلونكې ټاکي.ځوانان دهیوادسرنوشت دﺉ اودهیواد پرمختګ اوپرشاتګ دځوانانودښې روزني تابع دﺉ.ځوانان چي څونده پياوړي او سالم وروزل سي،هغونده دټولني پرمختيا اواقتصاد ته ښه زمينه مساعدولاى سي.د هري ټولني سبا د هغې ټولني د ځوانانو په كيفيت او روزني پوري اړه لري او هره ټولنه چي څونده ډېر پوهان، تكړه اوښه روزلي ځوانان ولري، نو ټولنه هم ښه پرمختګ كولاى سي.

    خبره داده چي په تېرودوو لسو(۱۲)کلنوکښي، پرافغانستان دډالرو بارانونه وسول خو ډالر بیرته سیلابونو له ځانه سره یووړل، دځوانانو دروزني له پاره دونده ادرې اومؤسسې جوړي سوې چي دنومونوڅخه یې یوغټ کتاب جوړیږي،بدبختانه زموږ ځوانان تراوسه پوري داسي ستونزي ګالي چي څوک به وايي ددې ملک (افغانستان) بنسټ اواساس نن ايښودل سوی دﺉ.

    که ځینو مؤسسو، سیاسي حزبونو، نهادونو اویادولتي او غیردولتي ارګانونو کوم اقدام کړي وي، نو هغه ترډېره ځایه دسیاسي اهدافوڅخه خالي نه وي.

    نور بيا

Working...
X